Açıq məktub

TƏBİB-in İcraçı direktorunun müavini Anar İsrafilova

Tibbi yardım əvəzinə formal cavab?

Hörmətli Anar İsrafilov!

Mən və hüquq müdafiəçiləri ictimaiyyətinin nümayəndələri dəfələrlə TƏBİB-ə müraciət edərək iflic vəziyyətdə olan hüquq müdafiəçisi, birinci qrup əlil Oqtay Gülalıyevin Azərbaycan Respublikasının qanunvericiliyində nəzərdə tutulmuş zəruri dərman vasitələri, tibbi sərf materialları, habelə tibbi və reabilitasiya xidmətləri ilə təmin edilməsini xahiş etmişik.

Müraciətlərimiz təsadüfi xarakter daşımırdı. Onlar ağır xəstə olan bir insanın həyati əhəmiyyət daşıyan dərman preparatları və tibbi ləvazimatlarla təminatında baş verən sistemli problemlərdən irəli gəlirdi.

Hələ 13 sentyabr 2025-ci il tarixində Azərbaycan hüquq müdafiəçiləri TƏBİB-ə kollektiv müraciət göndərərək Oqtay Gülalıyevin həyatının qorunması üçün zəruri olan dərman vasitələri və tibbi ləvazimatların qeyri-müntəzəm və uzunmüddətli gecikmələrlə çatdırıldığını bildirmişdilər. Müraciətdə qeyd olunurdu ki, aylıq təminat əvəzinə çatdırılmalar çox vaxt ildə cəmi üç-dörd dəfə həyata keçirilir.

Vəziyyət dəyişmədiyindən, 10 aprel 2026-cı il tarixində aylıq əsasda tələb olunan dərman preparatlarının və tibbi sərf materiallarının ətraflı siyahısı ilə təkrar müraciət göndərilmişdir. Həmin siyahıya antikoaqulyantlar, qıcolma əleyhinə preparatlar, traxeostomiyaya qulluq vasitələri, sidik torbaları, steril materiallar, xüsusi gigiyena vasitələri və komatoz vəziyyətdə olan şəxsin lazımi qayğı ilə təmin edilməsi üçün vacib olan digər həyati əhəmiyyətli vasitələr daxil idi.

Bundan əlavə, 19 yanvar 2026-cı il tarixində Azərbaycanın tanınmış hüquq müdafiəçilərindən ibarət bir qrup TƏBİB-ə ayrıca müraciət edərək Oqtay Gülalıyev üçün tamhəcmli stasionar reabilitasiya kursunun təşkil olunması məsələsinə baxılmasını xahiş etmişdir. Müraciətdə qeyd olunurdu ki, 2019-cu ildə aldığı ağır kəllə-beyin travmasından sonra, son dərəcə ağır vəziyyətdə olmasına və illərdir daimi tibbi qulluqdan asılı qalmasına baxmayaraq, o, hələ də ixtisaslaşdırılmış tam reabilitasiya kursu keçməmişdir.

Qaldırılmış məsələlərə mahiyyəti üzrə cavab vermək əvəzinə, mən Sizin imzanızla göndərilmiş məktubu aldım. Həmin məktubda Azərbaycan Respublikasının “Əhalinin sağlamlığının qorunması haqqında” Qanununun 53-cü maddəsinə və həkim sirri ilə bağlı müddəalara istinad olunur.

Belə cavab ciddi təəccüb doğurur.

Mənim müraciətlərimin heç birində pasiyentin diaqnozunun, xəstəlik tarixçəsinin, müayinələrin nəticələrinin və ya digər məxfi tibbi məlumatların təqdim edilməsi tələb olunmamışdır. Məsələ yalnız dövlət tibb müəssisəsinin birinci qrup əlilin dərman vasitələri, tibbi ləvazimatlar, reabilitasiya tədbirləri və qanunla nəzərdə tutulmuş digər xidmətlərlə təmin olunması üzrə öhdəliklərinin icrası ilə bağlı idi.

Bundan başqa, cavabınızı aldıqdan sonra Oqtay Gülalıyevin qanuni nümayəndəsi və rəsmi qəyyumu olan oğlu Təbriz Gülalıyev TƏBİB-ə yazılı müraciət göndərərək bu məsələ ilə bağlı zəruri məlumatların təqdim edilməsinə razılığını bildirmişdir. Beləliklə, məktubunuzda göstərilən formal maneə də aradan qaldırılmışdır.

Buna baxmayaraq, qaldırılmış məsələlərin mahiyyəti üzrə cavab verilməmişdir.

Bu günədək aşağıdakı suallar cavabsız qalır:

• Birinci qrup əlilliyi olan və insultdan sonrakı nevroloji çatışmazlıq (iflic) vəziyyətində olan şəxs nə üçün zəruri dərman vasitələri və tibbi ləvazimatlarla tam həcmdə və müntəzəm şəkildə təmin edilmir?
• Qohumların və hüquq müdafiəçilərinin çoxsaylı müraciətlərindən sonra TƏBİB tərəfindən hansı tədbirlər görülmüşdür?
• Ağır travmadan sonra ötən yeddi il ərzində niyə tamhəcmli stasionar reabilitasiya təşkil edilməmişdir?
• Dövlətin əlilliyi olan şəxslər qarşısında öhdəlikləri çərçivəsində Oqtay Gülalıyevə hansı tibbi və sosial xidmətlər göstərilir?
• Bu öhdəliklərin yerinə yetirilməməsinə və ya lazımınca yerinə yetirilməməsinə görə konkret olaraq kim məsuliyyət daşıyır?

Azərbaycan Respublikasının “Əlilliyi olan şəxslərin hüquqları haqqında” Qanununa əsasən dövlət əlilliyi olan şəxslərin tibbi yardıma, reabilitasiyaya və zəruri dəstək vasitələrinə çıxışını təmin etməyə borcludur. Azərbaycan Respublikasının səhiyyə sahəsində qanunvericiliyi daimi qayğıya ehtiyacı olan vətəndaşların müalicəsi, reabilitasiyası və sağlamlığının qorunması üçün şərait yaradılmasını da dövlət orqanlarının vəzifəsi kimi müəyyən edir.

Bundan əlavə, Azərbaycan Birləşmiş Millətlər Təşkilatının Əlillərin Hüquqları haqqında Konvensiyasına qoşulub. Bu konvensiyaya əsasən, dövlət əlilliyi olan şəxslərin tibbi xidmətlərdən ayrı-seçkilik olmadan istifadə etməsini təmin etməlidir. Həmçinin onların sağlamlığının qorunması və həyat keyfiyyətinin yüksəldilməsi üçün lazımi tədbirlər görməlidir.

Bununla əlaqədar Sizdən xahiş edirəm:

• Qaldırılmış bütün məsələlər üzrə rəsmi və mahiyyəti üzrə cavab təqdim edəsiniz.
• Oqtay Gülalıyevin dərman vasitələri və tibbi ləvazimatlarla təmin olunması üçün hansı tədbirlərin görüldüyü barədə məlumat verəsiniz.
• Müalicə və qulluq üçün zəruri vasitələrin təminatında baş verən sistemli fasilələrin səbəblərini izah edəsiniz.
• Stasionar reabilitasiyanın təşkili məsələsinə baxılıb-baxılmadığını və hansı qərarların qəbul edildiyini bildirəsiniz.
• Birinci qrup əlil kimi Oqtay Gülalıyevə göstərilməli olan tibbi və sosial xidmətlərin siyahısı barədə məlumat təqdim edəsiniz.
• Tibbi göstərişlərə uyğun olaraq zəruri dərman preparatları və tibbi ləvazimatların müntəzəm və vaxtında təmin olunmasını təmin edəsiniz.
• Oqtay Gülalıyevin ixtisaslaşdırılmış tibb müəssisəsində tamhəcmli stasionar reabilitasiya kursuna göndərilməsi məsələsinə baxasınız.

Nəticə əvəzinə

Şəxsən öz adımdan bir neçə söz əlavə etməyi zəruri hesab edirəm.

2019-cu ilin oktyabrında Oqtay Gülalıyevin başına gələn faciədən etibarən onun müalicəsi, reabilitasiyası və sosial dəstəyi ilə bağlı məsələlərlə fəal şəkildə məşğul olmuşam. Bütün bu illər ərzində dövlət qurumları, tibb müəssisələri, hüquq müdafiə təşkilatları və vətəndaş cəmiyyətinin nümayəndələri ilə daimi əlaqədə olmuş, onun müalicəsi, dərman vasitələri və tibbi ləvazimatlarla təminatı ilə bağlı problemlərin həllinə çalışmışam.

Bu fakt bir çox vəzifəli şəxslərə, dövlət qurumlarının əməkdaşlarına, jurnalistlərə və hüquq müdafiəçilərinə yaxşı məlumdur. Məhz buna görə də TƏBİB-in bu problemə formal yanaşması və son illər ərzində daxil olmuş çoxsaylı müraciətlərə mahiyyəti üzrə reaksiya verməməsi məni səmimi şəkildə təəccübləndirir.

Altı ildən artıq müddətdə mən Oqtay Gülalıyevi üç yüz dəfədən çox ziyarət etmişəm və bu gün də onu ziyarət etməyə davam edirəm. Mən bunu xidməti vəzifəmə görə və ya kiminsə tapşırığı ilə etmirəm. Mən bunu həyatının uzun illərini Azərbaycan vətəndaşlarının hüquq və azadlıqlarının müdafiəsinə həsr etmiş bir insana olan hörmətimdən edirəm.

Oqtay Gülalıyev Azərbaycan hüquq müdafiə hərəkatının ən tanınmış simalarından biridir. Onun prinsipial mövqeyi və israrlı fəaliyyəti sayəsində insan hüquqlarının pozulması və vəzifəli şəxslərin səlahiyyətlərindən sui-istifadə etməsi ilə bağlı çoxsaylı faktlar ictimaiyyətə məlum olmuşdur. Bu hadisələr arasında xüsusi yer tutanlardan biri də “Tərtər işi” adlandırılan məsələdir. Həmin işin halları ilə bağlı araşdırmaların aparılması və faktların ictimailəşdirilməsi müəyyən mənada onun fəaliyyəti sayəsində mümkün olmuşdur. Sonradan dövlət qurumları da bu hadisələr çərçivəsində qanun pozuntularının mövcudluğunu etiraf etməyə məcbur olmuşdur.

Oqtay Gülalıyevin hüquq müdafiə fəaliyyəti ilə onu bu günkü vəziyyətə gətirən faciə arasında birbaşa əlaqənin olduğunu təsdiqləyən sübutlara malik deyiləm. Lakin jurnalist kimi və onun fəaliyyətini uzun illər diqqətlə izləyən bir şəxs olaraq öz fikrimi ifadə etməyi mümkün sayıram: onun fəal ictimai mövqeyi və ədalət uğrunda mübarizəsi bir çox nüfuzlu şəxslər üçün narahatlıq yaradan amilə çevrilmiş ola bilərdi.

Lakin baş vermiş hadisələrin səbəblərindən asılı olmayaraq dəyişməyən bir həqiqət var: bu gün Oqtay Gülalıyev son dərəcə ağır vəziyyətdədir və tamamilə ona göstərilən yardımın keyfiyyətindən və vaxtında təmin olunmasından asılıdır. Buna görə də burada söhbət yalnız inzibati prosedurların və ya formal vəzifələrin icrasından getmir. Burada söhbət bir insanın taleyindən gedir.

Mən əminəm ki, dövlət orqanları öz həyatını vətəndaşların hüquqlarının və ictimai maraqların müdafiəsinə həsr etmiş insanlara xüsusi qayğı göstərməlidir. Oqtay Gülalıyevin dərman vasitələri, tibbi ləvazimatlar, lazımi qulluq və reabilitasiya ilə təmin olunması məsələsi yalnız tibbi və ya sosial məsələ deyil. Bu, ədalət, humanizm, insan ləyaqətinə hörmət və dövlətin öz vətəndaşları qarşısında məsuliyyəti məsələsidir.

Cəmiyyətin ən həssas üzvlərinə münasibət hər zaman dövlətin yetkinliyinin və onun institutlarının səmərəliliyinin göstəricisi olmuşdur. Oqtay Gülalıyevin taleyi yalnız bir ailənin şəxsi faciəsi deyil. Bu, bütün səhiyyə və sosial müdafiə sisteminin sınağı, onun formal deyil, mahiyyət üzrə fəaliyyət göstərmək qabiliyyətinin yoxlanılmasıdır.

Məhz buna görə də ümid edirəm ki, bu müraciət növbəti şikayət kimi deyil, məsuliyyətə, ədalətə və insanlığa çağırış kimi qəbul ediləcəkdir.

Hörmətlə,

Mehman ƏliyevTuran Analitik Xidmətinin direktoru