Gecikmiş…hər şey

Otuz ildən artıqdır ki, Azərbaycan ilə Türkiyə arasındakı münasibətlər həm siyasi, həm də emosional məna daşıyan bir ifadə ilə müəyyən olunur: “Bir millət, iki dövlət”. Bu şüar ortaq dilə, tarixə və təhlükəsizlik maraqlarına əsaslanan strateji tərəfdaşlığın rəmzinə çevrilib.

İranın ali lideri vəzifəsinə Müctəba Xameneinin gəlməsi onsuz da genişlənməkdə olan regional münaqişədə gərginliyi daha da artırıb. Onun cümə axşamı verdiyi ilk sərt bəyanat Tehranın sürətli deeskalasiyaya deyil, daha çox uzunmüddətli qarşıdurmaya hazırlaşdığını göstərir.

İran ilə ABŞ–İsrail koalisiyası arasında genişlənən qarşıdurma getdikcə uzunmüddətli regional müharibəyə çevrilmək əlamətləri göstərir. Vaşinqtonda əvvəllər səslənən tez bir zamanda qələbə ilə baglı gözləntilər isə getdikcə zəifləyir.

Müharibələr çox vaxt maksimalist şüarların sədaları altında başlayır və daha praqmatik hesablamalarla başa çatır: minimal məqsədlər əldə olunubmu, xərclər qəbul edilə biləndirmi və kampaniyanın özü onu başladanların maraqlarına təhlükə yaratmağa başlamayıbmı? Məhz bu məntiq çərçivəsində getdikcə daha real görünən bir ssenari formalaşır: İrana qarşı müharibə rejimin tam məhvinə qədər aparılmaya bilər və martın sonuna doğru fasilə, atəşkəs və ya məhdud deeskalasiya razılaşması formasına keçə bilər. Belə nəticə Vaşinqtonun kapitulyasiyası kimi görünməzdi. Əksinə, bu, əsas məqsədlərin böyük ölçüdə yerinə yetirildiyi və daha geniş eskalasiyanın artıq ABŞ-ın öz maraqlarına zidd işləməyə başladığı bir mərhələ kimi təqdim edilə bilər.