Siqnallar və şübhələr arasında: ABŞ–İran danışıqları ziddiyyətlərdə itib

Çərşənbə axşamına doğru ABŞ və İran arasında mümkün danışıqlar ətrafında diplomatik məkan ziddiyyətli siqnallarla doldu və bu, koordinasiyadan çox artan qeyri-müəyyənlik təəssüratı yaratdı.

Prezident Donald Trump bəyan etdi ki, Amerika nümayəndə heyəti artıq İran tərəfi ilə danışıqlarda iştirak etmək üçün İslamabada yollanır. Onun sözlərinə görə, heyətə vitse-prezident Cey Di Vens, eləcə də xarici siyasət dairələrinin əsas fiqurları daxildir. Lakin bu açıqlamadan demək olar ki, dərhal sonra fasilə yarandı — nə rəsmi mənbələr, nə də müşayiət edən jurnalistlər uçuş faktını təsdiqlədi. Daha sonra administrasiya nümayəndələri dəqiqləşdirdilər ki, nümayəndə heyəti hələ Vaşinqtonu tərk etməyib.

Bu uyğunsuzluq sadəcə texniki detal deyil, daha dərin problemin — vahid və razılaşdırılmış diplomatik xəttin olmamasının — göstəricisi oldu.

Tehran tərəfdən mənzərə daha az qarışıq deyildi. Dövlət və güc strukturlarına yaxın media orqanları ölkənin “danışıqlardan çəkinmək qərarını dəyişmədiyini” bildirirdi. Eyni zamanda hakimiyyətin bəzi nümayəndələri, o cümlədən prezident Masoud Pezeshkian diplomatik qarşılıqlı əlaqə ehtimalını istisna etməyərək vurğulayırdılar ki, “müharibə heç kəsə fayda vermir”.

Bu cür ritorik fərqlilik İranda daxili güc balansını əks etdirir; burada formal icra hakimiyyəti həmişə strateji qərarları müəyyən etmir. Müşahidəçilərin fikrincə, son söz böyük ehtimalla daha qapalı təsir mərkəzlərinə məxsusdur.

Vəziyyət hərbi kontekstlə də mürəkkəbləşir. Əvvəllər elan olunmuş atəşkəs fonunda ABŞ İran limanlarına qarşı dəniz blokadasını davam etdirir. Bundan əlavə, ABŞ qüvvələrinin İran yük gəmisini yaxın vaxtlarda ələ keçirməsi Tehranın kəskin reaksiyasına səbəb olub; İran bunu “piratlıq aktı” və əldə olunmuş razılaşmaların pozulması kimi qiymətləndirib.

Analitiklərin fikrincə, məhz bu epizod tərəflər arasında onsuz da kövrək olan etimadı sarsıdan əsas amilə çevrilib.

Danışıqlar üçün potensial platforma kimi çıxış edən Pakistan isə nikbinliyi qorumağa çalışır. Ölkə hökumətindəki mənbələrin sözlərinə görə, İrandan “müsbət siqnallar” daxil olur, baxmayaraq ki, vəziyyət son dərəcə dinamik olaraq qalır və kəskin dəyişikliklərə açıqdır.

Xarici qarışıqlığın arxasında yanaşmaların daha dərin fərqliliyi görünür. Tramp üçün diplomatiya sürətli razılaşmalar və ictimai şəkildə irəliləyiş nümayiş etdirmək alətidir. İran üçün isə bu, güzəştlərin diqqətlə ölçüldüyü və zaman üzrə paylandığı tədrici danışıqlar prosesidir.

Nəticədə hər iki tərəf eyni məqsədə — gərginliyin azaldılmasına — doğru hərəkət edir, lakin bunu fərqli sürətlə və fərqli məntiq çərçivəsində edir.

İndi əsas sual İslamabadda danışıqların baş tutub-tutmayacağından daha çox, tərəflərin bu danışıqların qaçılmaz şəkildə tələb edəcəyi kompromislərə hazır olub-olmamasıdır.