Buzovna hələ də cavab gözləyir: Ombudsman şikayəti nəzarətə götürüb, lakin ekoloji və yol problemləri həll olunmayıb

Buzovnanın mərkəzində yol hərəkəti hələ də formal olaraq aradan qaldırılmış qəzanın nəticələrinə uyğun təşkil olunur. Qrunt sularının sızması dayandırılsa da, zədələnmiş yol bərpa edilməyib. Təxminən bir aydır ki, marşrut avtobusları və minik avtomobilləri bağlanmış hissədən yan keçərək qəsəbənin küçələri ilə böyük dövrə vurmağa məcbur olur.

Qrunt sularının kənarlaşdırılması üçün boru kəmərinin çəkilməsi zamanı Azərbaycanın şəhərsalma və tikinti qanunvericiliyinin tələblərinin pozulması əlamətləri müşahidə olunub.

Azərbaycanın Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 7-ci maddəsinin 7.0.6-cı bəndi ictimaiyyətin məlumatlandırılmasını şəhərsalma və tikinti fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən biri kimi müəyyən edir. Məcəllənin 25–27-ci maddələri ərazi planlaşdırılması prosedurlarının aşkarlığının təmin edilməsini, vətəndaşlara irad və təkliflərini bildirmək imkanının yaradılmasını, həmçinin planlaşdırmanın məqsədləri və ehtimal olunan təsirləri barədə ictimaiyyətin əvvəlcədən məlumatlandırılmasını tələb edir. Lakin bu maddələr layihənin həyata keçirilməsi ərazi planlaşdırılması sənədlərinin hazırlanmasını və ya dəyişdirilməsini nəzərdə tutduğu halda birbaşa tətbiq olunur.

Daha konkret pozuntu AzDTN 1.6-2 “Tikintinin təşkili” dövlət tikinti normasının 6.1.9-cu bəndi ilə bağlıdır. Bu tələbə əsasən, tikinti işlərinə başlamazdan əvvəl sifarişçi görünən yerdə məlumat lövhəsi yerləşdirməlidir. Lövhədə tikintiyə icazə vermiş orqan, obyektin təyinatı, sifarişçi, layihəçi və podratçı, eləcə də işlərin başlanma və başa çatma müddətləri göstərilməlidir.

Buzovnada belə bir lövhə quraşdırılmayıb. Yerli əhaliyə layihənin məzmunu və təyinatı, icra müddətləri, sifarişçi, layihəçi, podratçı və işlərin aparılmasına icazə vermiş orqan barədə məlumat verilməyib. Bununla həm Məcəllədə təsbit olunmuş ictimaiyyətin məlumatlandırılması prinsipi, həm də xüsusi tikinti normasının tələbi pozulub.

Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin — ADSEA-nın digər layihələrinin həyata keçirilməsi təcrübəsi bu sahənin də problemli qala biləcəyi ilə bağlı narahatlığı artırır. Şəffaflığın, ictimai nəzarətin və zədələnmiş infrastrukturun vaxtında bərpasının olmaması yeni qəzalar və yolun uzun müddət dağılmış vəziyyətdə qalması riskini yüksəldir.

2024-cü ildə qanunsuz çəkilmiş belə problemli kanalizasiya xətti artıq gündəlik həyatın bir hissəsinə çevrilib. Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasına məxsus obyekt üçün qanunsuz çəkildiyi bildirilən kanalizasiya xətti boyunca asfalt çökür və dağılır. Yol aylarla bərpa olunmur. Kanalizasiya quyularından kəskin qoxu yayılır. Sakinlər həyətlərini və evlərini üfunətdən qorumaq üçün boşluqları əllərində olan vasitələrlə bağlamağa çalışırlar.

Bu arada sahilə hər gün mənşəyi məlum olmayan su axır. Su ərazinin bir hissəsini basır. Heç kim bu suyun qrunt, texniki və ya kanalizasiya suyu olduğunu ictimai şəkildə izah etməyib. Onun insanlar və dəniz mühiti üçün təhlükə yaradıb-yaratmadığını göstərə biləcək laboratoriya araşdırmalarının nəticələri də açıqlanmayıb.

İlk baxışda yerli görünən problemlərin — dağılmış yolun, kanalizasiya qoxusunun və su altında qalan çimərliyin — arxasında tədricən daha ciddi bir sual üzə çıxır: bir problemə eyni vaxtda bir neçə dövlət qurumu aidiyyəti olduğu halda, onların heç biri məsələnin qəti həlli üçün məsuliyyəti öz üzərinə götürmədikdə nə baş verir?

Təxminən üç ay davam edən rəsmi müraciətlər cavabsız qalıb. İndi dövlət qurumlarının susması ilə bağlı şikayət Azərbaycan Ombudsmanının Aparatının nəzarətindədir. Lakin Buzovna sakinləri üçün əsas vəziyyət dəyişməyib: yol hələ də dağıdılmış vəziyyətdədir, çimərliyə axan suyun mənşəyi müəyyən edilməyib, kanalizasiya xəttinin qanuniliyi və təhlükəsizliyi ilə bağlı suallar cavabsızdır.

Beş qurum və bir dənə məzmunlu cavab yoxdur

Mayın 25-də “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanuna uyğun olaraq tərəfimdən beş quruma eyni vaxtda informasiya sorğusu göndərilib: Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasına və Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinə.

İlk rəsmi müraciətlər hələ aprelin 4-də göndərilmişdi. Onlar Buzovnada kanalizasiya xəttinin çəkilməsi, yol infrastrukturunun dağıdılması, ətraf mühitin mümkün çirkləndirilməsi və çirkab suların Xəzər dənizinə ehtimal olunan axıdılması ilə bağlı idi.

Məsələnin mərkəzində ADSEA tərəfindən Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının obyektinə çəkilmiş kanalizasiya xətti dayanır. Tikintinin qanuniliyi, görülmüş işlərin keyfiyyəti və xəttin ətraf mühitə mümkün təsiri indiyədək açıq və sənədlərlə təsdiqlənmiş qiymət almayıb.

Mayın 25-də göndərilən sorğuda konkret suallar qoyulmuşdu. Kanalizasiya xətti hansı əsasla tikilib? Layihəni kim hazırlayıb və razılaşdırıb? Texniki və ekoloji ekspertizalar keçirilibmi? İşlərin keyfiyyətinə kim nəzarət edib? Zədələnmiş yolu kim bərpa etməlidir? Sahilə axan suyun tərkibi yoxlanılıbmı?

Qurumlardan həmçinin xidməti araşdırmaların aparılması, məsul vəzifəli şəxslərin hərəkətlərinə qiymət verilməsi, müstəqil texniki və ekoloji ekspertizanın təşkil edilməsi imkanları barədə məlumat gözlənilirdi.

Beş ünvanın heç birindən cavab gəlməyib.

Nəticədə ictimaiyyət xəttin tikintisinə kimin icazə verdiyini, işlərin təsdiqlənmiş layihəyə uyğun olub-olmadığını, texniki nəzarəti kimin həyata keçirdiyini, sakinlərin sağlamlığı və Xəzər sahilinin vəziyyəti üçün riskin mövcud olub-olmadığını hələ də bilmir.

Söhbət qonşu sahələrin sahibləri arasında şəxsi mübahisədən və ya ayrıca bir kommunal qəzadan getmir. Suallar ictimai yola, kanalizasiya infrastrukturuna, yaşayış ərazisinin sanitar təhlükəsizliyinə, çimərliyin vəziyyətinə və dənizin mümkün çirkləndirilməsinə aiddir.

Məhz buna görə dövlət qurumlarının susması problemin müstəqil bir hissəsinə çevrilir.

Ombudsmana şikayət

Qanunvericilikdə nəzərdə tutulmuş müddətlər başa çatdıqdan sonra, iyunun 23-də Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili Səbinə Əliyevaya dövlət orqanlarının informasiya verməkdən yayınması və informasiya əldə etmək hüququnun pozulması barədə şikayət göndərilib.

Şikayətdə cavabların verilməməsinin, eləcə də formal və ya natamam məktubların göndərilməsinin Azərbaycan Konstitusiyası ilə təmin olunan hüquqların həyata keçirilməsinə mane olduğu qeyd edilib.

Konstitusiyanın 50-ci maddəsi hər kəsin qanuni yolla informasiya axtarmaq, əldə etmək, ötürmək, hazırlamaq və yaymaq hüququnu təsbit edir. 57-ci maddə isə vətəndaşların dövlət orqanlarına müraciət etmək və əsaslandırılmış cavab almaq hüququnu təmin edir.

Müraciətdə “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanunun mümkün pozulması da göstərilib. Söhbət informasiyanın açıqlığı prinsipini, informasiya sahibinin məlumatı tam həcmdə təqdim etmək öhdəliyini, sorğuların cavablandırılması müddətlərini, əsassız imtinaya və ya cavab verməkdən yayınmaya görə məsuliyyəti müəyyən edən müddəalardan gedirdi.

Lakin Buzovnada informasiya məsələsi təhlükəsizlik məsələsi ilə birbaşa bağlıdır.

Konstitusiyanın 39-cu maddəsi sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu təmin edir. Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı Orhus Konvensiyası ictimaiyyətin ekoloji məlumat əldə etmək və ətraf mühitə təsir göstərə biləcək qərarların qəbulunda iştirak etmək hüququnu nəzərdə tutur.

Mənşəyi məlum olmayan su hər gün çimərliyə, oradan isə dənizə axırsa, onun tərkibi barədə məlumat ikinci dərəcəli inzibati informasiya sayıla bilməz. Bu məlumat insanların sağlamlığına, sahilin sanitar vəziyyətinə və Xəzərin ekoloji təhlükəsizliyinə birbaşa aiddir.

Ombudsmandan şikayəti icraata qəbul etmək, araşdırma aparmaq, beş qurumdan izahat və sənədlər tələb etmək, tam cavabların alınmasına kömək göstərmək və vəzifəli şəxslərin hərəkətlərinə hüquqi qiymət vermək xahiş olunub.

Pozuntular təsdiqlənərsə, onların aradan qaldırılması və təqsirli şəxslərin məsuliyyətə cəlb edilməsi üçün müvafiq orqanlara təqdimatların göndərilməsi təklif edilib.

Ombudsman Aparatı müraciətin nəzarətə götürüldüyünü bildirib. Lakin indiyədək dövlət qurumları verilmiş suallara mahiyyəti üzrə tam cavab təqdim etməyiblər.

Bir sızma aradan qaldırılıb, nəticələri isə qalıb

Buzovnanın mərkəzində qrunt sularının sızmasının dayandırılması göstərir ki, konkret qərar qəbul edildikdə dövlət və kommunal strukturlar hərəkət edə bilir.

Lakin bu iş də sona çatdırılmayıb.

Sızma və sonrakı işlər nəticəsində zədələnmiş yol təxminən bir aydır yarıdağılmış vəziyyətdə qalır. Avtobuslar və avtomobillər dolama marşrutlarla hərəkət etməyə davam edir. Sakinlər hər gün vaxt itirir, nəqliyyat axını qonşu küçələrə yönəlir, bərpa işləri isə başa çatdırılmır.

Kanalizasiya xətti ətrafındakı vəziyyət daha mürəkkəbdir. Burada yalnız asfaltın dağılmasının səbəbləri deyil, inzibati və texniki məsuliyyətin bütün zənciri müəyyən edilməlidir.

Tikintini kim sifariş edib? Layihəni kim hazırlayıb və təsdiqləyib? İcazələri kim verib? Texniki nəzarəti kim həyata keçirib? Obyekti istismara kim qəbul edib? Çirkab sular hara yönəldilir? Xətt tikinti, sanitariya və ekoloji normalara uyğundurmu?

Bu suallar cavabsız qaldıqca asfaltın lokal şəkildə yamanması yalnız müvəqqəti tədbir ola bilər.

Əgər yol örtüyü boruların düzgün döşənməməsi, sızma, torpağın kifayət qədər sıxlaşdırılmaması və ya geri doldurma texnologiyasının pozulması səbəbindən çökürsə, dağılma davam edəcək. Problem layihənin özündən qaynaqlanırsa, yolun ayrı-ayrı hissələrinin təmiri onun mənbəyini aradan qaldırmayacaq.

Mənşəyi bilinməyən su

Buzovna çimərliyində hər gün mənşəyi rəsmi şəkildə müəyyən edilməmiş su peyda olur.

Sakinlər üçün bu, mücərrəd ekoloji risk deyil. Bu su istirahət üçün istifadə olunan ərazidən keçir və böyüklərlə uşaqların çimdiyi yerlərin yaxınlığına çatır.

Təhlükənin dərəcəsini müəyyən etmək üçün nümunələr götürülməli, laboratoriya analizləri aparılmalı və nəticələr açıqlanmalıdır. Su ən azı mikrobioloji və kimyəvi çirklənmə baxımından yoxlanılmalıdır. Onun çıxdığı dəqiq yer və sahilə qədər keçdiyi marşrut da müəyyən edilməlidir.

Araşdırmalar aparılıbsa, ictimaiyyət onların nəticələrini görmək hüququna malikdir. Aparılmayıbsa, dövlət qurumları bunun səbəbini izah etməlidir.

Suyun mənşəyi müəyyən edilənədək çimənlər, yaxınlıqdakı evlərin sakinləri və Xəzər dənizinin ekosistemi üçün risk istisna edilə bilməz. Lakin laboratoriya tərəfindən təsdiqlənmədən bunun məhz kanalizasiya axıntısı olduğunu da iddia etmək olmaz.

Dövlət ekoloji nəzarəti, sanitar nəzarət və cəmiyyətin informasiya əldə etmək hüququ məhz belə qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmaq üçün mövcuddur.

Qurumlar arasında bölüşdürülmüş məsuliyyət

Buzovna hadisəsi inzibati sistemin səlahiyyətlərin bir neçə qurum arasında bölüşdürüldüyü, lakin yekun nəticəyə görə məsuliyyətin faktiki olaraq heç kimə aid olmadığı vəziyyəti necə yarada bildiyini göstərir.

Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi su və kanalizasiya infrastrukturuna cavabdehdir. Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ətraf mühitə mümkün təsirə nəzarət etməlidir. Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tikinti tənzimlənməsi sahəsində səlahiyyətlərə malikdir. Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti ərazinin vəziyyətinə və yerli xidmətlərin əlaqələndirilməsinə cavabdehdir.

Obyekti üçün kanalizasiya xətti çəkilmiş Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası da kənar müşahidəçi olaraq qala bilməz.

Bu qurumların hər birinin öz səlahiyyət sahəsi var. Lakin sakinlər ayrı-ayrı idarə funksiyaları ilə deyil, vahid nəticə ilə — dağıdılmış yol, kanalizasiya qoxusu və çimərlikdə mənşəyi məlum olmayan su ilə üzləşirlər.

Bu halda səlahiyyət bölgüsü getdikcə məsuliyyətsizliyin bölüşdürülməsinə bənzəyir. Bir qurum digərinin səlahiyyətinə istinad edə, ikincisi texniki səlahiyyətinin olmadığını bildirə, üçüncüsü əlavə razılaşdırmaya ehtiyac olduğunu söyləyə bilər. Bu inzibati dairə davam etdiyi müddətdə problem yerində qalır.

Nələr açıqlanmalıdır?

Buzovna qəsəbəsinə növbəti formal məktublar və ya müraciətin bir qurumdan digərinə göndərilməsi barədə bildirişlər lazım deyil.

Aşağıdakı məlumatları ehtiva edən vahid, açıq və qurumlararası cavab verilməlidir:

• kanalizasiya xəttinin və qrunt sularının kənarlaşdırılması sisteminin sifarişçisi, layihələndirilməsi və razılaşdırılması barədə sənədlər;
• işlərin aparılmasına verilmiş icazələr haqqında məlumat;
• texniki və ekoloji ekspertizaların nəticələri;
• nəzarəti kimin həyata keçirdiyi və obyekti kimin qəbul etdiyi barədə məlumat;
• çimərliyə axan suyun analiz nəticələri;
• kanalizasiya qoxusunun aradan qaldırılması planı;
• zədələnmiş yol örtüyünün bərpa müddətləri;
• təşkilatların və vəzifəli şəxslərin məsuliyyətinə verilmiş qiymət.

Bu məlumatların açıqlanması təsdiqlənmiş pozuntuları ehtimallardan ayırmağa, ekoloji riskin miqyasını müəyyən etməyə və hansı işlərin görülməsinin zəruri olduğunu anlamağa imkan verərdi.

Lakin sənədlər açıqlanmadığı müddətdə onların yerində üfunət, çökən asfalt və mənşəyi məlum olmayan su axını qalır.

Şikayət nəzarətdədir, problem isə həll olunmayıb

Turan-ın əvvəlki materialında belə bir sual qoyulmuşdu: dövlət qurumları və həmkarlar ittifaqları niyə “gizlənqaç oynamaqda” davam edirlər?

Bir aydan artıq vaxt keçsə də, bu sual aktuallığını itirməyib. Dəyişən yalnız budur ki, indi dövlət qurumlarının susması rəsmi olaraq Ombudsman Aparatının nəzarətindədir.

Lakin şikayətin nəzarətə götürülməsi pozulmuş hüququn bərpa edilməsi demək deyil. Bunun üçün tam cavablar alınmalı, sənədlər açıqlanmalı, araşdırmalar aparılmalı, yol bərpa edilməli və mümkün çirklənmə mənbələri aradan qaldırılmalıdır.

Hazırkı vəziyyətə gətirib çıxaran qərarları və ya hərəkətsizliyi olan şəxslər və təşkilatlar da müəyyən edilməlidir.

Bunlar baş verənədək Buzovna dövlətin formal reaksiyası ilə görünən nəticənin olmaması arasındakı qəribə boşluqda yaşamağa davam edəcək. Sızma dayandırılıb, lakin yol bərpa edilməyib. Şikayət qeydə alınıb, lakin cavablar alınmayıb. Kanalizasiya xətti işləyir, lakin onun qanuniliyi və təhlükəsizliyi izah edilməyib. Su çimərliyə axır, lakin mənşəyi naməlum qalır.

Buzovna hələ də yolun təmirini, kanalizasiya üfunətinin dayandırılmasını, su analizlərinin nəticələrini və əsas suala cavabı gözləyir: qəsəbədə baş verənlərə görə kim məsuliyyət daşıyır?

Əvvəlki məqalələr:

Buzovna hələ də cavab gözləyir: Ombudsman şikayəti nəzarətə götürüb, lakin ekoloji və yol problemləri həll olunmayıb

Buzovna cavab gözləyir: dövlət qurumları və həmkarlar ittifaqları gizlənqaç oynamaqda davam edirlər

Kanalizasiya, dəniz və məsuliyyət: şikayət Bakıda infrastruktur nəzarəti problemlərini necə üzə çıxardı

Kanalizasiya, su təchizatı və qeyri leqal  borular

Korrupsiya abidəsi: Buzovnadakı paslı zibil çəni Azərbaycanın sistemli uğursuzluğunu ifşa edir

Problem ondadır ki, hakimiyyət İcraçıdır, Təşəbbüsçü deyil

Azərbaycanda sahil böhranı: Zaqulba-Buzovna çimərliklərində çirkab sularının gizli axıdılması

Azərbaycan Milli Mətbuat Gününü kanalizasiya fontanı ilə qeyd edir

Ekoloji problemlər fonunda çimərlik istirahətinin standartlarını təkmilləşdirmək mümkündürmü?

Azərbaycanda ekoloji böhran: kanalizasiya qalmaqalları və dövlət qurumlarının fəaliyyətsizliyi

Korrupsiya kanalizasiyası

Sükut çox şeydən xəbər verir: Azərbaycanın şəffaflıq və hesabatlılıqla mübarizəsi

Azərbaycan çimərlikləri "Mavi bayraq" qaldıracaqmı?

Buzovnada qanunsuz su kəmərinin inşası sürətlə gedir

"Əxlaqazidd" boru kəmərinin tikintisi dayandırılıb

Turan agentliyinin "Azərsu"ya qarşı üçüncü məhkəmə iddiası