Kanalizasiya, dəniz və məsuliyyət: şikayət Bakıda infrastruktur nəzarəti problemlərini necə üzə çıxardı

Bakının şimal-şərqində yerləşən Buzovna qəsəbəsində tikilmiş kanalizasiya xətti ətrafında münaqişə davam edir və bu məsələ tədricən lokal kommunal mübahisədən infrastruktur layihələrinin şəffaflığı, ekoloji nəzarət və dövlət qurumlarının məsuliyyəti ilə bağlı daha geniş problemə çevrilib.

2026-cı il aprelin 4-də mən Azərbaycan Respublikasının Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi, Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası və Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti də daxil olmaqla bir neçə dövlət qurumuna müraciət ünvanladım.

Müraciətdə bildirilirdi ki, Buzovnada Ruhulla Axundov və Mixail Lermontov küçələrində 2023–2024-cü illərdə qanunvericilik və normativ aktların tələblərinin pozulması ilə inşa edilmiş təxminən 2,7 kilometrlik kanalizasiya xətti ilə əlaqədar yol infrastrukturunun dağılması, torpaq çökməsi və çirkab sularının sızması müşahidə olunur.

Bunu nəzərə alaraq və qüvvədə olan qanunvericiliyə uyğun olaraq mən aşağıdakıları xahiş etmişdim:

1. Kanalizasiya xəttinin tikintisi layihəsinin qanuniliyinin tam və hərtərəfli hüquqi yoxlanılmasının aparılması;
2. Layihənin sifarişçisinin, icraçılarının və qərar qəbul edən vəzifəli şəxslərin müəyyən olunması, həmçinin onların hərəkətlərinə inzibati-hüquqi və cinayət-hüquqi qiymət verilməsi;
3. Layihə üzrə müstəqil texniki və ekoloji ekspertizanın təyin edilməsi;
4. Aşkar edilmiş pozuntuların nəticələrinin aradan qaldırılması üçün məcburi icra tədbirlərinin görülməsi;
5. Zədələnmiş yol və mühəndis infrastrukturunun ilkin vəziyyətinə uyğun şəkildə tam bərpa olunması;
6. Qəza riski olan sahələrdə təxirəsalınmaz təhlükəsizlik tədbirlərinin həyata keçirilməsi;
7. Aparılmış yoxlamaların nəticələrinin ictimaiyyətə açıq və şəffaf formada təqdim edilməsi.

Mən bu məsələni tikinti mərhələsində qaldırmışdım, çünki işlərin gedişi və məsul dövlət qurumlarının mövqeyi artıq yalnız yerli sakinlərin deyil, yoldan istifadə edən hər kəsin üzləşəcəyi problemlərə işarə edirdi. Mən yazırdım ki, layihə Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin, ekoloji ekspertiza haqqında qanunvericiliyin və informasiyaya çıxış normalarının tələblərinin pozulması ilə həyata keçirilir. Nəticələr sırasında yolların zədələnməsi, ətraf mühitin çirklənməsi, sanitariya riskləri və sakinlərin təhlükəsizliyinə təhdidlər göstərilirdi.

Şikayətdə xüsusi diqqət Zağulba–Buzovna sahilindəki ekoloji vəziyyətə yönəldilmişdi. Müraciətdə təmizlənməmiş çirkab sularının Xəzər dənizinə axıdıldığını qeyd etmiş və müstəqil ekoloji auditin keçirilməsini, təmizləyici qurğuların yoxlanılmasını və dəniz suyunun keyfiyyəti barədə obyektiv məlumatların dərc edilməsini tələb etmişdim. Həmçinin 2022-ci ildə qrunt sularının dənizə axıdılması üzrə görülən keyfiyyətsiz işlər və “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti, daha sonra isə ADSEA tərəfindən yetərsiz diqqət nəticəsində Buzovna qəsəbəsinin mərkəzində qrunt sularının asfalt səthinə çıxmasını diqqətə çatdırmışdım. Dörd il əvvəl qrunt suları iki ay ərzində Ruhulla Axundov küçəsini basmışdı və bu müddətdə Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti ilə “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tam fəaliyyətsizlik nümayiş etdirmişdi. Qəzanın qarşısı yalnız mənim Baş nazir Əli Əsədova müraciətimdən sonra alınmış və asfalt örtüyü yenilənmişdi. Lakin qrunt sularının yenidən səthə çıxması və drenaj sistemlərinin sıradan çıxması göstərir ki, görülən işlər, yumşaq desək, keyfiyyətsiz olub.

Bu ilin may ayının ortalarında mənim müraciətim əsasında Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin Regional Ekologiya və Təbii Sərvətlər İdarəsinin nümayəndəsi yerində vəziyyətlə tanış olmuşdu: “Araşdırma zamanı özünü Böyük Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin əməkdaşı kimi təqdim edən Tural Dinamov bildirdi ki, yağış və qrunt sularının toplanaraq kənarlaşdırılması məqsədilə bir nöqtədə diametri 300 millimetr olan borulardan istifadə edilməklə 510 metr uzunluğunda drenaj xətti çəkilmişdir. Lakin qeyd olunan layihə ilə bağlı hər hansı təsdiqedici sənəd təqdim edilməmişdir”.

Dövlət qurumlarının cavabları

İlk rəsmi reaksiya aprelin 24-də Bakı Şəhər Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsinin rəisi Rza Qasımovun imzası ilə Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin başçısı Elşən Salahova və Azərbaycan Su Ehtiyatları Agentliyi ADSEA-nın sədri Zaur Mikayılova ünvanlanan məktub oldu.

Məktubda vurğulanırdı ki, avtomobil yollarının təmiri və saxlanmasının təşkili yerli icra hakimiyyəti orqanlarının səlahiyyətlərinə daxildir və dövlət şəhərsalma nəzarəti qanunvericilik pozuntularının qarşısının alınmasını, vətəndaşların həyat və sağlamlığının qorunmasını, həmçinin ekoloji təhlükəsizliyi təmin etməlidir.

Sənəddə həmçinin qeyd edilirdi ki, su təchizatı və kanalizasiya müəssisələri dövlət tikinti standartlarına və memarlıq normalarına riayət etməyə borcludurlar. Müraciət əlavə baxılması üçün “aidiyyəti üzrə” göndərilmişdi.

28 aprel tarixində cavab Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətindən də daxil olmuşdu. Məktubda bildirilirdi ki, çirkab sularının toplanması, təmizlənməsi və axıdılması məsələləri Azərbaycan Su Ehtiyatları Agentliyinin səlahiyyətlərinə aiddir və rayon administrasiyası artıq müvafiq müraciəti Böyük Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinə göndərmişdir.

Daha sonra ADSEA nümayəndələri Buzovnaya gəldilər. Qəza baş vermiş sahədə görüş keçirildi. Qurum nümayəndələri müraciət və dərc olunmuş materialla tanış oldular, kanalizasiya xəttinin keçdiyi yol sahəsinə baxış keçirdilər və layihənin hansı şəkildə həyata keçirildiyini araşdıracaqlarını bildirdilər. Gediblər. Hələ də araşdırırlar.

Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının mövqeyi

Ən ətraflı cavab mayın 7-də Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının “Kurort” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin baş direktoru Çingiz Hacıyevdən daxil olmuşdu.

Məktubda bildirilirdi ki, “Xəzər” sanatoriyası və “Buzovna” Fizioterapiya Mərkəzi, keçmiş “Şəki” üçün xarici su təchizatı və kanalizasiya xətlərinin tikintisi 2020-ci ilin fevralında “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti tərəfindən verilmiş texniki şərtlər əsasında “Sukanal” Elmi-Tədqiqat və Layihə İnstitutu tərəfindən həyata keçirilmişdir.

Sənədə əsasən, layihə 2022-ci ilin oktyabrında müvafiq qurumlarla razılaşdırılmış, obyektlərin istismara hazırlığı isə 2024-cü ilin mayında komissiya tərəfindən təsdiq edilmişdir. Kanalizasiya xətti və su kəməri ADSEA-nın Xəzər Rayon “Sukanal” İdarəsinin balansına verilmişdir.

Bununla yanaşı, Çingiz Hacıyev qeyd etmişdir ki, “Kurort” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin əməkdaşları əraziyə yenidən baxış keçirərək heç bir pozuntu və ya qüsur aşkar etmədiklərini məruzə etmişlər və müraciətdə qaldırılan məsələlər Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının səlahiyyətlərinə aid deyil. Dərhal qeyd etməliyəm ki, kanalizasiya xəttinin keçdiyi ərazinin normal vəziyyətdə olması barədə məlumat həqiqətə uyğun deyil.

Səlahiyyət münaqişəsi və vahid məsul qurumun olmaması

Yazışmalar zamanı həm əvvəllər, həm də indi dövlət qurumları arasında üzə çıxan əsas problemlərdən biri müxtəlif idarələr arasında məsuliyyətin faktiki şəkildə yayındırılması olmuşdur.

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti 2024-cü ildə mənə yazılı şəkildə bildirmişdi ki, layihə rayon administrasiyası ilə razılaşdırılmamışdır və “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin səlahiyyətlərinə aiddir.

Həmin dövrdə “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyəti isə layihənin icraçısı olmadığını, yalnız qoşulma üçün texniki şərtlər verdiyini bildirmişdi. Şirkətin rəsmi cavabına görə, layihənin həyata keçirilməsi Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının “Kurort” Qapalı Səhmdar Cəmiyyətinin sifarişi əsasında aparılmışdır.

Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası isə bildirmişdi ki, “Azərsu” Açıq Səhmdar Cəmiyyətinin “Sukanal” institutu tərəfindən hazırlanmış texniki şərtlər və layihə sənədləri əsasında fəaliyyət göstərmişdir.

Bu arada Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi layihənin dövlət ekoloji ekspertizasından keçmədiyini bildirmişdir.

Faktiki olaraq hər bir qurum məsuliyyətin yalnız məhdud hissəsini qəbul etmiş və bu, hüquqi vakuum yaratmışdır.

Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin pozulması

Yazışma materialları Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin bir sıra müddəalarının pozulduğunu göstərir.

1. Tamhüquqlu dövlət şəhərsalma nəzarətinin olmaması

Bakı Şəhər Memarlıq və Şəhərsalma Baş İdarəsi birbaşa olaraq Azərbaycan Respublikası Prezidentinin 24 noyabr 2014-cü il tarixli 375 nömrəli “Dövlət şəhərsalma nəzarətinin həyata keçirilməsi qaydaları haqqında” Fərmanına istinad etmişdir. Həmin fərmana əsasən, yerli icra hakimiyyəti orqanları tikinti normalarına riayət olunmasına, ekoloji təhlükəsizliyə və vətəndaşların həyat və sağlamlığına təhdidlərin qarşısının alınmasına mütəmadi nəzarət etməlidirlər.

• Lakin təqdim olunmuş sənədlərdən görünür ki:
• rayon icra hakimiyyəti ilə layihə razılaşdırılmamışdır;
• dövlət nəzarəti faktiki olaraq həyata keçirilməmişdir;
• tikintinin qəza nəticələrinin aradan qaldırılmasına yalnız şikayətlər, yolun çökməsi, çuxurların və yarğanların yaranmasından sonra başlanılmışdır.

Bu isə dövlət tikinti nəzarəti üzrə vəzifələrin lazımi qaydada yerinə yetirilmədiyini göstərə bilər.

2. Tikinti norma və qaydalarının mümkün pozulması

Müraciətlərdə aşağıdakılar göstərilmişdir:

• yol örtüyünün çökməsi;
• mühəndis kommunikasiya xətlərinin zədələnməsi;
• çirkab sularının sızması;
• sanitariya təhlükəsizliyinə təhdidlər.

Bu cür nəticələr yeraltı kommunikasiya xətlərinin çəkilməsi zamanı məcburi tikinti normalarının pozulduğunu göstərə bilər, o cümlədən:

• torpağın sıxlaşdırılması normaları;
• yol örtüyünün qorunması tələbləri;
• özüaxımlı kanalizasiya sistemlərinin çəkilməsi qaydaları;
• hidroizolyasiya və hermetikləşdirmə tələbləri.

Xüsusilə vacib məqam ondan ibarətdir ki, ADSEA nümayəndələri əraziyə yalnız ictimai rezonans yarandıqdan sonra gəlmiş və faktiki olaraq daxili araşdırmaya sonradan başlamışlar. Halbuki onların əməkdaşları bu ərazidə hər gün olmuş və olmaqdadırlar.

Ekoloji risklər və təbiəti mühafizə qanunvericiliyinin mümkün pozulması

Məsələlərin ayrıca bir bloku layihənin ekoloji nəticələri ilə bağlıdır.

Xüsusi əhəmiyyət Dövlət Ekoloji Ekspertiza Agentliyinin cavabına məxsusdur. Həmin qurum rəsmi şəkildə təsdiq etmişdir ki, layihə üzrə ekoloji ekspertiza çərçivəsində heç bir müraciət daxil olmayıb.

Bu isə aşağıdakı mənaları verə bilər:

• layihə məcburi ekoloji qiymətləndirmə prosedurundan keçməyib;
• yaxud layihə tamhüquqlu ekoloji ekspertizadan yayınmaq məqsədilə başqa şəkildə təsnifləşdirilib.

Hər iki halda Azərbaycan Respublikasının “Ətraf mühitə təsirin qiymətləndirilməsi haqqında” qanununun tələblərinə riayət olunması ilə bağlı suallar yaranır.

Mənim müraciətimdə həmçinin Zağulba–Buzovna ərazisində Xəzər dənizinə çirkab sularının axıdılması faktlarından da bəhs olunurdu. Maraqlıdır ki, müraciətimin bu hissəsinə ünvanlanan qurumlardan heç biri reaksiya verməmişdir.

Faktlar danılmazdır və mən bu barədə artıq yazmışam. Söhbət aşağıdakıların pozulmasından gedir:

• Azərbaycan Respublikasının Su Məcəlləsi;
• Ətraf mühitin mühafizəsi haqqında” qanun;
• sanitariya-epidemioloji tələblər;
• ekoloji təhlükəsizlik haqqında qanunvericilik.

Şəffaflıq və informasiyaya çıxış problemləri

Mövcud vəziyyət həmçinin infrastruktur layihələrinin məhdud şəffaflığı ilə bağlı sistemli problemi nümayiş etdirir.

Araşdırma müddətində ictimaiyyət üçün açıq olan aşağıdakı məlumatlar mövcud olmamışdır:

• layihə materialları;
• ekoloji rəylər;
• podratçılar haqqında məlumatlar;
• layihənin smetası;
• dövlət ekspertizasının nəticələri;
• tender prosedurları barədə məlumatlar.

Bu isə informasiyaya çıxış haqqında qanunvericiliyin və dövlət, eləcə də kvazidövlət satınalmalarında şəffaflıq prinsiplərinin mümkün pozulması əlamətlərini yaradır.

Xüsusilə diqqətçəkən məqam ondan ibarətdir ki, “REPAIR VS CONSTRUCTION” Məhdud Məsuliyyətli Cəmiyyəti qalmaqallı kanalizasiya xəttinin tikintisinə 10 aprel 2023-cü il tarixli müqavilə əsasında cəlb olunmuşdur. Lakin açıq mənbələrdə müsabiqə prosedurları və ya tender haqqında heç bir məlumat yoxdur.

Hüquqi paradoks: obyekt istismara qəbul olunub, lakin şikayətlər davam edir

“Kurort” Qapalı Səhmdar Cəmiyyəti bildirir ki:

• işlər layihəyə uyğun şəkildə yerinə yetirilmişdir;
• obyekt komissiya tərəfindən qəbul edilmişdir;
• xətlər ADSEA-nın Xəzər Rayon “Sukanal” İdarəsinin balansına verilmişdir;
• təkrar baxış zamanı heç bir pozuntu aşkar edilməmişdir.

Lakin paralel olaraq aşağıdakılar davam edir:

• sakinlərin şikayətləri;
• yol örtüyünün dağılması;
• sızmalarla bağlı narahatlıqlar;
• tikinti işlərinin keyfiyyəti ilə bağlı iradlar;
• kanalizasiya qoxusunun, xüsusilə yay aylarında, ətrafa yayılması.

Fundamental sual yaranır: istismar nəticələri ilə bağlı bu qədər ciddi iddialar olduğu halda obyekt dövlət komissiyası tərəfindən necə qəbul edilmişdir?

Bu məsələ artıq təkcə tikintinin özünə deyil, həm də infrastruktur obyektlərinin dövlət tərəfindən qəbul mexanizminə aiddir.

Daha geniş sistem probleminin simptomu

Buzovnadakı kanalizasiya xəttinin hekayəsi Bakıətrafı ərazilərdə infrastruktur layihələrinin idarə olunması böhranını nümayiş etdirir.

Abşeron yarımadasında fəal urbanizasiya fonunda mühəndis şəbəkələri çox vaxt kompleks planlaşdırma və ictimai nəzarət olmadan, parçalanmış şəkildə tikilir. Halbuki bunu Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi tələb edir.

Nəticədə aşağıdakılar yaranır:

• • səlahiyyət münaqişələri;
• • qurumlar arasında zəif koordinasiya;
• • tamhüquqlu ekoloji monitorinqin olmaması;
• • prosedurların qeyri-şəffaflığı;
• • əhalinin rəsmi rəylərə etimad səviyyəsinin aşağı olması.

Daha geniş problem

Buzovnadakı vəziyyət Bakının sürətlə urbanizasiya olunan ətraf qəsəbələri üçün xarakterik olan daha geniş problemi əks etdirir. Son illərdə Abşeronda yeni yaşayış massivləri, hotel obyektləri və sanatoriya infrastrukturu fəal şəkildə inkişaf etmişdir. Lakin mühəndis kommunikasiya sistemlərinin və ekoloji nəzarətin inkişafı çox vaxt tikinti sürətindən geri qalmışdır.

Şəhər idarəçiliyi sahəsində ekspertlər qeyd edirlər ki, Azərbaycanda yerli icra hakimiyyətləri, kommunal strukturlar, podratçılar və dövlət agentlikləri arasında parçalanmış məsuliyyət sistemi qalmaqdadır. Nəticədə sakinlər tez-tez müxtəlif qurumların müraciətləri bir-birinə yönləndirdiyi və konkret məsuliyyətin müəyyən edilməsinin aylarla uzandığı vəziyyətlə üzləşirlər.

Abşeronun sahilyanı qəsəbələri üçün problem həm də ekoloji ölçüyə malikdir. Xəzər dənizinin çirkab suları ilə çirklənməsi məsələsi, xüsusilə yay mövsümündə kanalizasiya sistemləri və sahil infrastrukturu üzərində yükün artdığı dövrdə, ekoloqlar və ictimai fəallar tərəfindən mütəmadi olaraq gündəmə gətirilir.

Bu hekayə göstərir ki, ictimaiyyətin şəffaflıq, ekoloji təhlükəsizlik və dövlət qurumlarının hesabatlılığı ilə bağlı tələblərinin artdığı şəraitdə infrastruktur layihələri nə qədər həssas mövzuya çevrilir. Bu gün hətta lokal kommunal problem belə şəhər mühitinin idarə olunması və dövlət nəzarətinin effektivliyi barədə geniş müzakirəyə çevrilə bilər.

P.S. Hörmətli ünvan sahibləri,

Sizə əvvəlki müraciətlərimdə mən “Turan” analitik xidmətinin direktoru qismində çıxış etmişdim. Lakin Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin bölməsindən başqa digər qurumların cavabları dövlət tərəfindən qeydiyyata alınmış analitik xidmətin rəhbəri M. Əliyevə deyil, filan ünvanda yaşayan vətəndaş M. Əliyevə göndərilmişdir.

Belə yanaşma istər-istəməz həm müraciət edənin peşəkar statusuna, həm də xidməti kommunikasiya mahiyyətinə qarşı koordinasiyalı etinasızlıq təəssüratı yaradır. Şübhəsiz ki, hər birimiz ilk növbədə öz dövlətimizin vətəndaşıyıq, hüquq və vəzifələrimiz istənilən vəzifə səlahiyyətlərindən üstündür. Bununla razılaşmamaq mümkün deyil.

Bununla belə, hesab edirəm ki, gələcəkdə mən də analoji subordinasiya və müraciət prinsipinə əməl etməyə məcbur olacağam və uyğun güzgü formatından istifadə edəcəyəm: “filan idarənin ünvanında yerləşən filankəs vətəndaşa”.

Hörmətlə,

Mehman Əliyev

Əvvəlki məqalələr:

Kanalizasiya, dəniz və məsuliyyət: şikayət Bakıda infrastruktur nəzarəti problemlərini necə üzə çıxardı

Kanalizasiya, su təchizatı və qeyri leqal  borular

Korrupsiya abidəsi: Buzovnadakı paslı zibil çəni Azərbaycanın sistemli uğursuzluğunu ifşa edir

Problem ondadır ki, hakimiyyət İcraçıdır, Təşəbbüsçü deyil

Azərbaycanda sahil böhranı: Zaqulba-Buzovna çimərliklərində çirkab sularının gizli axıdılması

Azərbaycan Milli Mətbuat Gününü kanalizasiya fontanı ilə qeyd edir

Ekoloji problemlər fonunda çimərlik istirahətinin standartlarını təkmilləşdirmək mümkündürmü?

Azərbaycanda ekoloji böhran: kanalizasiya qalmaqalları və dövlət qurumlarının fəaliyyətsizliyi

Korrupsiya kanalizasiyası

Sükut çox şeydən xəbər verir: Azərbaycanın şəffaflıq və hesabatlılıqla mübarizəsi

Azərbaycan çimərlikləri "Mavi bayraq" qaldıracaqmı?

Buzovnada qanunsuz su kəmərinin inşası sürətlə gedir

"Əxlaqazidd" boru kəmərinin tikintisi dayandırılıb

Turan agentliyinin "Azərsu"ya qarşı üçüncü məhkəmə iddiası