Toplum TV işi: valyuta qaçaqmalçılığı ittihamlarından jurnalist və fəallar üçün uzunmüddətli həbs cəzalarına qədər

İyulun 27-də Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi bazar ertəsi müstəqil media platforması Toplum TV ilə bağlı cinayət işi üzrə mühakimə olunan doqquz jurnalist və fəalı 12 ildən 15 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum edib. Təqsirləndirilən şəxslər ittihamları rədd edib, müdafiə tərəfi isə hökmdən apellyasiya şikayəti verəcəyini bildirib.

Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun rəhbəri və “III Respublika Platforması” siyasi hərəkatının spikeri Akif Qurbanov, eləcə də hərəkatın qurucu heyətinin üzvü Ruslan İzzətli hər biri 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Toplum TV-nin həmtəsisçisi və media hüququ üzrə ekspert Ələsgər Məmmədli və Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun əməkdaşı Əli Zeynalın hər biri 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunub.

Ramil Babayev, Müşfiq Cabbarov və İlkin Əmrahovun hər biri 13 il, jurnalist Fərid İsmayılov və Toplum TV-nin əməkdaşı Elmir Abbasov isə hər biri 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Hökm elan edilənədək polis nəzarətində olan Abbasov məhkəmə zalında həbs olunub.

Beləliklə, məhkəmə hər bir təqsirləndirilən şəxsə dövlət ittihamçısının tələb etdiyindən bir il az həbs cəzası təyin edib. Prokurorluq Qurbanov və İzzətlinin hər birinin 16 il, Məmmədli və Zeynalın hər birinin 15 il, Babayev, Cabbarov və Əmrahovun hər birinin 14 il, İsmayılov və Abbasovun isə hər birinin 13 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsini xahiş etmişdi.

İttiham tərəfi, həmçinin təqsirləndirilən şəxslərin üç il müddətinə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında müəyyən vəzifələr tutmaq hüququndan məhrum edilməsini, eləcə də mülki iddianın təmin olunması məqsədilə üzərinə əvvəllər həbs qoyulmuş avtomobillərinin və yaşayış evlərinin müsadirə edilməsini istəmişdi.

Məhkəmə isə təqsirli bilinən şəxslərin hər birinin 2 il 6 ay müddətinə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında rəhbər və maddi məsul vəzifələr tutmaq hüququndan məhrum edilməsi barədə qərar qəbul edib.

Hakimlər heyəti, həmçinin mülki iddianı təmin edərək təqsirləndirilən şəxslərin mülkiyyətində olan avtomobillərin və yaşayış evlərinin, eləcə də Akif Qurbanovun həyat yoldaşının mülkiyyətində olan 0,15 hektar torpaq sahəsində inşa edilmiş bağ evinin müsadirə olunmasına qərar verib.

Müdafiə tərəfi bütün təqsirləndirilən şəxslərə bəraət verilməsini tələb edib və bildirib ki, ittiham tərəfi onların cinayət törətdiyini sübut edən dəlillər təqdim etməyib. Təqsirləndirilən şəxslər də irəli sürülmüş ittihamları rədd edərək cinayət işini öz jurnalist, ictimai və siyasi fəaliyyətləri ilə əlaqələndiriblər.

Axtarışlardan ittihamların ağırlaşdırılmasına qədər

Cinayət işi 2024-cü il martın 6-da Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının Toplum TV, Demokratik Təşəbbüslər İnstitutu və “III Respublika Platforması”nın ofislərində, eləcə də jurnalist və fəalların mənzillərində axtarışlar aparmasından sonra başlanıb.

İlkin mərhələdə iş üzrə təqsirləndirilən şəxslərə Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi — qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilən qaçaqmalçılıq ittihamı irəli sürülüb. İstintaq Toplum TV və platforma ilə əlaqəli təşkilatların fəaliyyətinin qanunsuz yolla ölkəyə gətirilmiş xarici valyutadan istifadə olunmaqla maliyyələşdirildiyini iddia edib.

Saxlanılanlar arasında Məmmədli, Cabbarov, Zeynal, Qurbanov, İzzətli, Babayev və Əmrahov olub. Abbasov və İsmayılov əvvəlcə polis nəzarətində saxlanılıb. İttihamlar ağırlaşdırıldıqdan sonra İsmayılov 2025-ci ilin yanvarında həbs edilib.

İbtidai istintaq başa çatdıqdan sonra ittihamların siyahısı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilib. Bəzi məlumatlarda göstərildiyi kimi, 2025-ci il yanvarın 17-də iş üzrə təqsirləndirilən şəxslərə əmək müqaviləsi rəsmiləşdirilmədən işçilərin əməyə cəlb edilməsi, qanunsuz sahibkarlıq, cinayət yolu ilə əldə edilmiş pul vəsaitlərinin leqallaşdırılması, mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq və vergidən yayınma ilə bağlı əlavə ittihamlar irəli sürülüb.

Yekun ittihama Cinayət Məcəlləsinin 162-1.1, 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4 və 213.2.1-ci maddələri daxil edilib. İttihamların 2025-ci ilin yanvarında genişləndirildiyini Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi və prosesi izləyən digər təşkilatlar da təsdiqləyiblər.

İstintaqın versiyasına görə, təqsirləndirilən şəxslər mütəşəkkil dəstə kimi fəaliyyət göstərərək Toplum TV, Demokratik Təşəbbüslər İnstitutu, institutla əlaqəli Fakt Yoxla platforması və “III Respublika Platforması” üçün xarici maliyyəni Azərbaycan qanunvericiliyinin tələblərini pozmaqla əldə ediblər.

Təqsirləndirilən şəxslər təşkilatların qrant və layihə fəaliyyətinin cinayət olmadığını, maliyyə əməliyyatlarının isə sənədləşdirildiyini bildiriblər. Vəkillər ittihamın fərziyyələr üzərində qurulduğunu, xarici valyuta qaçaqmalçılığı faktının və təqsirləndirilən şəxslərin hər birinin ehtimal olunan qanunsuz əməliyyatlardakı fərdi rolunun müəyyən edilmədiyini deyiblər.

Məhkəmədə mübahisələr

Məhkəmə prosesi hakim Azər Tağıyevin sədrliyi ilə aparılıb və müdafiə tərəfi ilə məhkəmə arasında mübahisələrlə müşayiət olunub.

Vəkillər iş materialları ilə tanış olmaq imkanlarının məhdudlaşdırıldığını, çıxışlara hazırlaşmaq üçün kifayət qədər vaxt ayrılmadığını və müdafiə tərəfinin vəsatətlərinin rədd edildiyini bildiriblər. Onların sözlərinə görə, ittiham tərəfi iş materiallarında əks olunan pul vəsaitləri ilə təqsirləndirilən şəxslərin konkret əməlləri arasında hüquqi baxımdan inandırıcı əlaqə olduğunu əsaslandıra bilməyib.

İyun ayında prokurorluq təqsirləndirilən şəxslər üçün ümumilikdə 130 il həbs cəzası tələb edib. Dövlət ittihamçısı, həmçinin Abbasovun məhkəmə zalında həbs olunmasını və təqsirləndirilən şəxslərin üzərinə həbs qoyulmuş əmlakının mülki iddianın ödənilməsinə yönəldilməsini istəyib. Prokurorluğun tələb etdiyi cəzalar 13 ildən 16 ilədək dəyişib.

Son sözlə çıxış edən təqsirləndirilən şəxslər ittihamları bir daha rədd ediblər. Qurbanov və İzzətli cinayət işini siyasi motivli adlandırıb, Məmmədli və Toplum TV-nin əməkdaşları isə cinayət təqibinin müstəqil jurnalistika və hakimiyyətin fəaliyyətinin tənqidi işıqlandırılması ilə bağlı olduğunu bildiriblər.

Müdafiə tərəfi hökmün tam mətnini aldıqdan sonra apellyasiya şikayətləri verəcəyini bildirib.

Reaksiyalar və hakimiyyətin mövqeyi

Toplum TV işi jurnalistlərin və insan hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan beynəlxalq təşkilatların diqqətini cəlb edib.

Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi cinayət təqibinə son qoymağa çağıraraq, bu işi müstəqil mətbuata qarşı daha geniş kampaniyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirib. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi iyun ayında prokurorluğun tələb etdiyi həbs cəzalarına etiraz edib.

Azərbaycan hakimiyyəti jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə təqib edilməsi barədə iddiaları rədd edir. Rəsmi şəxslər dəfələrlə bildiriblər ki, jurnalist peşəsi şəxsi qanun pozuntularına görə məsuliyyətdən azad etmir və araşdırılan cinayət işləri söz azadlığı ilə deyil, maliyyə cinayətləri ilə bağlıdır.

Toplum TV özünü siyasət, iqtisadiyyat, sosial problemlər, insan hüquqları və dövlət institutlarının fəaliyyətini işıqlandıran müstəqil media platforması kimi təqdim edib. 2024-cü ilin martında aparılan axtarışlardan sonra redaksiyanın Azərbaycanda fəaliyyəti dayandırılsa da, hazırda xaricdə redaksiya fəaliyyətini davam etdirir.

Hökm son illərdə Azərbaycanda müstəqil media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrindən ibarət qruplara qarşı çıxarılmış ən sərt məhkəmə qərarıdır. O, Abzas Media və Meydan TV əməkdaşlarına qarşı digər cinayət işlərinin fonunda qəbul edilib.