Toplum TV işi: valyuta qaçaqmalçılığı ittihamlarından jurnalist və fəallar üçün uzunmüddətli həbs cəzalarına qədər

Bakı Ağır Cinayətlər Məhkəməsi bazar ertəsi müstəqil media platforması Toplum TV ilə bağlı cinayət işi üzrə mühakimə olunan doqquz jurnalist və fəalı 12 ildən 15 ilədək müddətə azadlıqdan məhrum edib. Təqsirləndirilən şəxslər ittihamları rədd edib, müdafiə tərəfi isə hökmdən apellyasiya şikayəti verəcəyini bildirib.

Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun rəhbəri və “III Respublika Platforması” siyasi hərəkatının spikeri Akif Qurbanov, eləcə də hərəkatın təsis heyətinin üzvü Ruslan İzzətli hər biri 15 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib.

Toplum TV-nin həmtəsisçisi və media hüququ üzrə ekspert Ələsgər Məmmədli və Demokratik Təşəbbüslər İnstitutunun əməkdaşı Əli Zeynalın hər biri 14 il müddətinə azadlıqdan məhrum olunub.

Ramil Babayev, Müşfiq Cabbarov və İlkin Əmrahovun hər biri 13 il, jurnalist Fərid İsmayılov və Toplum TV-nin əməkdaşı Elmir Abbasov isə hər biri 12 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilib. Hökm elan edilənədək polis nəzarətində olan Abbasov birbaşa məhkəmə zalında həbs olunub.

Beləliklə, məhkəmə hər bir təqsirləndirilən şəxsə dövlət ittihamçısının tələb etdiyindən bir il az həbs cəzası təyin edib. Prokurorluq Qurbanov və İzzətlinin hər birinin 16 il, Məmmədli və Zeynalın hər birinin 15 il, Babayev, Cabbarov və Əmrahovun hər birinin 14 il, İsmayılov və Abbasovun isə hər birinin 13 il müddətinə azadlıqdan məhrum edilməsini tələb etmişdi.

İttiham tərəfi, həmçinin təqsirləndirilən şəxslərin üç il müddətinə dövlət və yerli özünüidarəetmə orqanlarında müəyyən vəzifələr tutmaq hüququndan məhrum edilməsini, eləcə də mülki iddianın təmin olunması məqsədilə üzərinə əvvəllər həbs qoyulmuş avtomobillərinin və yaşayış evlərinin müsadirəsini istəmişdi. Hökm və prokurorluğun tələbləri barədə məlumat Azərbaycan mediasında dərc olunub.

Müdafiə tərəfi bütün təqsirləndirilən şəxslərə bəraət verilməsini tələb edib və bildirib ki, ittiham tərəfi onların cinayət törətdiyini sübut edən dəlillər təqdim etməyib. Təqsirləndirilən şəxslər də irəli sürülmüş ittihamları rədd edərək cinayət işini öz jurnalist, ictimai və siyasi fəaliyyətləri ilə əlaqələndiriblər.

Axtarışlardan ittihamların ağırlaşdırılmasına qədər

Cinayət işi 2024-cü il martın 6-da Daxili İşlər Nazirliyinin əməkdaşlarının Toplum TV, Demokratik Təşəbbüslər İnstitutu və “III Respublika Platforması”nın ofislərində, eləcə də jurnalist və fəalların mənzillərində axtarışlar aparmasından sonra başlanıb.

İlkin mərhələdə iş üzrə təqsirləndirilən şəxslərə Azərbaycan Cinayət Məcəlləsinin 206.3.2-ci maddəsi — qabaqcadan əlbir olan bir qrup şəxs tərəfindən törədilən qaçaqmalçılıq ittihamı irəli sürülüb. İstintaq Toplum TV və platforma ilə əlaqəli təşkilatların fəaliyyətinin qanunsuz yolla ölkəyə gətirilmiş xarici valyutadan istifadə olunmaqla maliyyələşdirildiyini iddia edib.

Saxlanılanlar arasında Məmmədli, Cabbarov, Zeynal, Qurbanov, İzzətli, Babayev və Əmrahov olub. Abbasov və İsmayılov əvvəlcə polis nəzarətində saxlanılıb. İttihamlar ağırlaşdırıldıqdan sonra İsmayılov 2025-ci ilin yanvarında həbs edilib.

İbtidai istintaq başa çatdıqdan sonra ittihamların siyahısı əhəmiyyətli dərəcədə genişləndirilib. Bəzi məlumatlarda göstərildiyi kimi 2026-cı ilin yanvarında deyil, 2025-ci il yanvarın 17-də iş üzrə təqsirləndirilən şəxslərə əmək müqaviləsi rəsmiləşdirilmədən işçilərin əməyə cəlb edilməsi, qanunsuz sahibkarlıq, pul vəsaitlərinin leqallaşdırılması, mütəşəkkil dəstə tərəfindən qaçaqmalçılıq və vergidən yayınma ilə bağlı əlavə ittihamlar verilib.

Yekun ittihama Cinayət Məcəlləsinin 162-1.1, 192.3.2, 193-1.3.1, 193-1.3.2, 206.4 və 213.2.1-ci maddələri daxil edilib. İttihamların 2025-ci ilin yanvarında genişləndirildiyini Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi və prosesi izləyən digər təşkilatlar da təsdiqləyiblər.

İstintaqın versiyasına görə, təqsirləndirilən şəxslər mütəşəkkil dəstə kimi fəaliyyət göstərərək Toplum TV, Demokratik Təşəbbüslər İnstitutu, institutla əlaqəli Fakt Yoxla platforması və “III Respublika Platforması” üçün xarici maliyyəni Azərbaycan qanunvericiliyinin tələblərini pozmaqla əldə ediblər.

Təqsirləndirilən şəxslər təşkilatların qrant və layihə fəaliyyətinin cinayət olmadığını, maliyyə əməliyyatlarının isə sənədləşdirildiyini bildiriblər. Vəkillər ittihamın fərziyyələr üzərində qurulduğunu, xarici valyuta qaçaqmalçılığı faktının və təqsirləndirilən şəxslərin hər birinin ehtimal olunan qanunsuz əməliyyatlardakı fərdi rolunun müəyyən edilmədiyini deyiblər.

Məhkəmədə mübahisələr

Məhkəmə prosesi hakim Azər Tağıyevin sədrliyi ilə keçirilib və müdafiə tərəfi ilə məhkəmə arasında mübahisələrlə müşayiət olunub.

Vəkillər iş materialları ilə tanışlıq imkanlarının məhdudlaşdırıldığını, çıxışlara hazırlaşmaq üçün kifayət qədər vaxt verilmədiyini və müdafiə tərəfinin vəsatətlərinin rədd olunduğunu bildiriblər. Onlar, həmçinin ittiham tərəfinin aşkarlandığı və ya iş materiallarında göstərildiyi bildirilən pul vəsaitləri ilə təqsirləndirilən şəxslərin konkret hərəkətləri arasında inandırıcı əlaqə qura bilmədiyini deyiblər.

İyun ayında prokurorluq təqsirləndirilən şəxslər üçün ümumilikdə 130 il həbs cəzası tələb edib. Dövlət ittihamçısı, həmçinin Abbasovun məhkəmə zalında həbs olunmasını və təqsirləndirilən şəxslərin üzərinə həbs qoyulmuş əmlakının mülki iddianın ödənilməsinə yönəldilməsini istəyib. Prokurorluğun tələb etdiyi cəzalar 13 ildən 16 ilədək dəyişib.

Son sözlə çıxış edən təqsirləndirilən şəxslər ittihamları bir daha rədd ediblər. Qurbanov və İzzətli cinayət işini siyasi motivli adlandırıb, Məmmədli və Toplum TV-nin əməkdaşları isə cinayət təqibinin müstəqil jurnalistika və hakimiyyətin fəaliyyətinin tənqidi işıqlandırılması ilə bağlı olduğunu bildiriblər.

Müdafiə tərəfi hökmün tam mətnini aldıqdan sonra apellyasiya şikayətləri verəcəyini bildirib.

Reaksiyalar və hakimiyyətin mövqeyi

Toplum TV işi jurnalistlərin və insan hüquqlarının müdafiəsi ilə məşğul olan beynəlxalq təşkilatların diqqətini cəlb edib.

Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi cinayət təqibinə son qoymağa çağıraraq, bu işi müstəqil mətbuata qarşı daha geniş kampaniyanın tərkib hissəsi kimi qiymətləndirib. Təşkilat ittihamların xarici donor vəsaitlərinin ehtimal olunan alınması və istifadəsi ilə əlaqəli olduğunu qeyd edib və həbsdə saxlanılan jurnalistlərin azadlığa buraxılmasını tələb edib. Jurnalistləri Müdafiə Komitəsi iyun ayında prokurorluğun tələb etdiyi həbs cəzalarına etiraz edib.

Azərbaycan hakimiyyəti jurnalistlərin peşə fəaliyyətinə görə təqib edilməsi barədə iddiaları rədd edir. Rəsmi şəxslər dəfələrlə bildiriblər ki, jurnalist peşəsi şəxsi qanun pozuntularına görə məsuliyyətdən azad etmir və araşdırılan cinayət işləri söz azadlığı ilə deyil, maliyyə cinayətləri ilə bağlıdır.

Toplum TV özünü siyasət, iqtisadiyyat, sosial problemlər, insan hüquqları və dövlət institutlarının fəaliyyətini işıqlandıran müstəqil media platforması kimi təqdim edib. 2024-cü ilin martında aparılan axtarışlardan sonra redaksiyanın Azərbaycan daxilində fəaliyyəti faktiki olaraq iflic olsa da, layihə ölkə xaricindən materiallar dərc etməyə davam edib.

Hökm son illərdə Azərbaycanda müstəqil media və vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələrindən ibarət qrupa qarşı çıxarılmış ən sərt məhkəmə qərarlarından biri olub. O, Abzas Media və Meydan TV əməkdaşlarına qarşı digər cinayət işlərinin fonunda qəbul edilib. Hakimiyyət həmin işləri də ehtimal olunan maliyyə qanun pozuntuları ilə, jurnalistlər və beynəlxalq hüquq müdafiə təşkilatları isə müstəqil mətbuata təzyiqlərin güclənməsi ilə əlaqələndirirlər.

İş üzrə növbəti mərhələnin müdafiə tərəfinin apellyasiya şikayətlərinə baxılması olacağı gözlənilir.