Tramp ABŞ və İran arasında mümkün saziş üzrə əsas bəndlərin razılaşdırıldığını bildirib, Tehran birbaşa danışıqları təkzib edir

ABŞ Prezidenti Donald Tramp Vaşinqton və Tehran arasında mümkün saziş üzrə təxminən 15 bəndin razılaşdırıldığını, o cümlədən İranın heç vaxt nüvə silahına sahib olmayacağı ilə bağlı öhdəlik götürdüyünü bildirib. Bununla yanaşı, İran rəsmiləri ABŞ ilə birbaşa danışıqların aparıldığını təkzib ediblər.

Tramp Floridada jurnalistlərə açıqlamasında İranla təmasları “çox intensiv” adlandırıb və Yaxın Şərqdə münaqişənin daha geniş həlli istiqamətində irəliləyiş əldə olunduğunu qeyd edib. O, danışıqlarda İran tərəfini kimin təmsil etdiyini açıqlamayıb, yalnız bunun ölkənin ali lideri Məcitəba Xamenei olmadığını, “ölkədə ən hörmətli şəxs” hesab etdiyi bir fiqur olduğunu bildirib.

ABŞ mediası mənbələrə istinadən Vaşinqtonun İran parlamentinin spikeri Məhəmməd Baqir Qalibaf ilə dolayı təmaslar apardığını yazır. Axios-un məlumatına görə, vasitəçilər bu həftənin sonuna doğru İslamabadda ABŞ nümayəndələri — Stiven Uitkoff, Cared Kuşner və ehtimal ki, vitse-prezident Cey Di Vensin iştirakı ilə görüş təşkil etməyə çalışırlar.

Digər mənbələr isə bildirir ki, birbaşa danışıqlar olmayıb, lakin tərəflər Misir və Türkiyə kimi vasitəçilər vasitəsilə mesaj mübadiləsi aparıblar.

İran rəsmiləri bu iddiaları rədd ediblər. Qalibaf sosial şəbəkədə yazıb ki, “heç bir danışıqlar aparılmayıb” və ABŞ-ı maliyyə və neft bazarlarına təsir göstərmək üçün “saxta xəbərlər” yaymaqda ittiham edib. İran Xarici İşlər Nazirliyinin sözçüsü də bildirib ki, 28 fevraldan — ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi kampaniyaya başladığı vaxtdan — sonra Vaşinqtonla heç bir danışıqlar aparılmayıb.

IRNA dövlət agentliyinin məlumatına görə, vasitəçilər ABŞ-ın münaqişənin dayandırılması ilə bağlı danışıqlara hazır olduğunu bildirən mesajlar ötürsə də, Tehran bu siqnallara cavab verməyib.

Bundan əvvəl Tramp ABŞ-ın İranın elektrik stansiyaları və enerji infrastrukturuna planlaşdırılan zərbələri beş gün müddətinə təxirə salacağını açıqlamışdı. O, bu qərarın “çox uğurlu və məhsuldar” müzakirələrdən sonra qəbul edildiyini və Pentaqona əməliyyatları dayandırmaq barədə göstəriş verdiyini bildirib.

Bu açıqlamadan sonra neft qiymətləri kəskin şəkildə aşağı düşüb ki, bu da bazarların diplomatik irəliləyiş və Hörmüz boğazı ilə bağlı risklərin azalacağına dair gözləntilərini əks etdirir.

Avropa ölkələrinin hökumətləri fasiləni deeskalasiya üçün imkan kimi qiymətləndirərək BMT vasitəsilə vasitəçilik çağırışı ediblər. İsrail danışıqlar uğursuz olarsa, İranın nüvə proqramına qarşı təzyiqin davam etdirilməsini tələb edib. Rusiya və Çin isə qlobal enerji təhlükəsizliyi risklərinə diqqət çəkərək tərəfləri təmkinli olmağa çağırıblar.

Diplomatik fəallığın artdığı bir vaxtda Rusiyanın xarici işlər naziri Sergey Lavrov iranlı həmkarı Abbas Əraqçi ilə telefon danışığı apararaq İranın nüvə obyektlərinə zərbələrin qəbuledilməz olduğunu bildirib və siyasi həllə çağırış edib. Moskva bu məsələni BMT Təhlükəsizlik Şurasında qaldıracağını bəyan edib.

Analitiklər hesab edirlər ki, qarşıdakı günlər həlledici olacaq və dolayı təmasların nəticəsi münaqişənin ya yumşalmasına, ya da Yaxın Şərqdə yeni eskalasiya mərhələsinə keçməsinə səbəb olacaq.