Tramp İrana 48 saat vaxt verir, lakin razılaşma ehtimalı zəif görünür

Donald Trump şənbə günü bildirib ki, ABŞ ilə Iran arasında onun 48 saatlıq ultimatumunun müddəti bitməzdən əvvəl son anda razılaşma əldə olunması ehtimalı zəifdir, baxmayaraq ki, tərəflər arasında dolayı təmaslar davam edir.

“Yadınızdadırmı, mən İrana on gün vaxt vermişdim ki, ya razılaşma əldə etsin, ya da Hörmüz boğazını açsın? Vaxt bitir — 48 saatdan sonra onların üzərinə cəhənnəm çökəcək,” ABŞ prezidenti bunu Truth sosial şəbəkəsində yazıb.

Bu bəyanat sürətlə kəskinləşən qarşıdurmanın mərkəzində artan gərginliyi göstərir; burada diplomatiya hərbi təzyiqin kölgəsində davam edir.

Tramp İrandan ya Vaşinqtonla razılaşma əldə etməyi, ya da Strait of Hormuz boğazını beynəlxalq gəmiçilik üçün yenidən açmağı tələb edib — bu, qlobal neft tədarükü üçün kritik əhəmiyyət daşıyan bir marşrutdur. O xəbərdarlıq edib ki, bu tələblərə əməl olunmasa, ciddi nəticələr olacaq, lakin mümkün addımların dəqiq xarakteri və vaxtı barədə konkret açıqlama verməyib.

Sərt ultimatumlara baxmayaraq, analitiklər və diplomatlar bildirirlər ki, bu qədər qısa müddətdə genişmiqyaslı razılaşmanın əldə olunması ehtimalı aşağıdır. Tərəflər yalnız mövqe baxımından deyil, yanaşma baxımından da bir-birindən uzaqdır: Vaşinqton sürətli güzəştlər tələb edir, Tehran isə şərtləri açıq şəkildə rədd edərək öz tələblərində israr edir.

İran rəsmiləri Pakistan və Türkiyə də daxil olmaqla vasitəçilər vasitəsilə dolayı əlaqələri qəbul etsələr də, rəsmi danışıqların getdiyini inkar edirlər. Tehranda rəhbərlik Strait of Hormuz üzərində nəzarəti strateji zərurət kimi təqdim edir və bunu ciddi güzəştlər olmadan tərk etməyə hazır olmadığını bildirir.

Bununla belə, vəziyyət tam sabit deyil. Tramp son həftələrdə tələbləri ilə bağlı müddətləri bir neçə dəfə uzadıb və bunu tez-tez “məhsuldar danışıqlar”la əsaslandırıb. Bəzi müşahidəçilərin fikrincə, bu, ultimatumun birbaşa hərbi əməliyyatı başlatmaqdan çox, İrandan mərhələli güzəştlər əldə etmək üçün təzyiq aləti kimi istifadə olunduğunu göstərir.

Bununla yanaşı, ümumi vəziyyət daha da gərginləşib. ABŞ və müttəfiqləri İran hədəflərinə zərbələr endirməyə davam edir, Tehran isə regiondakı obyektlərə hücumlarla cavab verir. Bu qarşılıqlı addımlar kompromis üçün imkanları daraldır və növbəti mərhələnin düşünülmüş qərardan çox səhv hesablamanın nəticəsi olacağı riskini artırır.

Ekspertlərin fikrincə, yaxın perspektivdə ən real ssenarilər məhduddur: qismən razılaşma, müddətin yenidən uzadılması və ya danışıqlar tam iflasa uğrasa, daha geniş müharibəyə səbəb olmadan qətiyyət nümayiş etdirmək məqsədi daşıyan məhdud hərbi zərbə.

Bütün bunların mərkəzində isə qlobal neft tədarükünün əhəmiyyətli hissəsinin keçdiyi Strait of Hormuz dayanır. Buradakı pozuntular artıq enerji qiymətlərinin artmasına və qlobal bazarlarda narahatlığın güclənməsinə səbəb olub.

İran Trampın son açıqlamasına hələlik rəsmi reaksiya verməyib. Hələlik isə onun müəyyən etdiyi vaxt geri saymağa davam edir — gələcək isə qeyri-müəyyən olaraq qalır.