ABŞ və İranın İslamabaddakı danışıqları məhdud deeskalasiya addımları ilə nəticələnə bilər

Bu gün İslamabadda Pakistanın vasitəçiliyi ilə ABŞ və İran arasında birbaşa danışıqlar keçiriləcək. Məqsəd münaqişənin sülh yolu ilə həlli və regional gərginliyin azaldılmasıdır, rəsmi mənbələr bildiriblər.

Pakistanın vasitəçiliyi ilə keçirilən bu danışıqlar İran, İsrail və Livanın iştirakı ilə bir neçə günlük eskalasiyadan sonra baş tutur və əsasən dərin ziddiyyətlərin həllindən çox, dərhal risklərin azaldılmasına yönəlmiş böhran idarəetmə cəhdi kimi qiymətləndirilir.

Diplomatlar bildirirlər ki, ən real nəticə dar çərçivəli deeskalasiya mexanizmi ola bilər ki, bu da 8 aprel tarixində ABŞ və İran arasında elan olunmuş atəşkəsin təsdiqini və hərbi fəaliyyətlərin məhdudlaşdırılmasına yönəlmiş qeyri-rəsmi razılaşmaları əhatə edəcək.

Belə bir razılaşma dolayısı ilə İsrail və Livanı da əhatə edə bilər, xüsusilə Beyruta zərbələrin dayandırılması vasitəsilə, baxmayaraq ki, formal çoxtərəfli saziş gözlənilmir.

İran bildirib ki, hər hansı irəliləyiş paralel güzəştlərdən, o cümlədən xaricdə dondurulmuş İran aktivlərinin azad edilməsindən asılı olacaq. Danışıqlar zamanı humanitar məqsədlər üçün vəsaitlərə beynəlxalq nəzarət altında mərhələli çıxış imkanı verən mexanizmlərin müzakirəsi gözlənilir.

Digər əsas məsələ Hörmüz boğazıdır; burada İran gəmiçiliyə məhdudiyyətlər tətbiq etməyə davam edir. Analitiklər hesab edirlər ki, Tehran ABŞ-ın hərbi təzyiqinin azaldılması müqabilində dəniz təhlükəsizliyi ilə bağlı məhdud təminatlar verə bilər və bu addım qlobal enerji bazarları tərəfindən diqqətlə izlənəcək.

Rəsmi şəxslər həmçinin Vaşinqton və Tehran arasında daimi danışıqlar kanalının yaradılması ehtimalına diqqət çəkirlər. Bu, elçilər səviyyəsində müntəzəm təmasları və istənilməyən eskalasiyanın qarşısını almağa yönəlmiş mexanizmləri əhatə edə bilər ki, bu da belə riskli qarşılıqlı əlaqələrin əsas nəticələrindən biri hesab olunur.

Tammiqyaslı nüvə sazişinin bərpası hələ də az ehtimallı olsa da, tərəflər daha geniş müzakirələrə qayıtmağa hazır olduqlarını göstərən siqnallar mübadiləsi apara bilərlər. Diplomatların sözlərinə görə, bu, İranın nüvə fəaliyyətinə qeyri-rəsmi məhdudiyyətlər müqabilində seçici iqtisadi güzəştləri əhatə edə bilər.

Danışıqlarda regional dinamika da müzakirə olunacaq, o cümlədən İranla əlaqəli qruplaşmaların — məsələn, “Hizbullah”ın fəaliyyətinin məhdudlaşdırılması istiqamətində addımlar, lakin bu öhdəliklərin qeyri-rəsmi və hüquqi baxımdan məcburi olmayan xarakter daşıyacağı gözlənilir.

Cümə günü ABŞ prezidenti Donald Tramp bildirib ki, razılaşmanın əldə olunub-olunmayacağı 24 saat ərzində məlum olacaq və diplomatiya uğursuz olacağı təqdirdə hərbi variantların qüvvədə qaldığını vurğulayıb.

Analitiklər qeyd edirlər ki, İslamabad görüşünün uğuru formal sazişlə deyil, konkret deeskalasiya əlamətləri ilə ölçüləcək — hərbi fəaliyyətin azalması, məhdud iqtisadi güzəştlər və tərəflərin dialoqu davam etdirmək iradəsi ilə.

Məqsəd strateji həll deyil, taktiki sabitləşmədir. Əgər gərginlik azalar və danışıqlar davam edərsə, bu, artıq müsbət nəticə kimi qiymətləndiriləcək.