Torpağın kateqoriyalarının dəyişdirilməsi və istifadəsi sadələşdirilir

Dörd ildən artıqdır ki, Rusiya cəmiyyətinin böyük hissəsi üçün uzaqda baş verən və gündəlik həyatın xaricində qalan müharibə indi getdikcə ölkənin öz daxilinə nüfuz edir. 18 iyun səhər tezdən Ukraynanın onlarla pilotsuz uçuş aparatı yenidən Rusiya paytaxtına hücum etdi. Bu hücum nəticəsində Moskva Neft Emalı Zavodunda iri yanğın baş verdi, paytaxtın bütün hava limanlarının fəaliyyəti dayandırıldı və uzun müddət təhlükəsizlik və siyasi nəzarətin simvolu sayılan şəhər sakinləri arasında yeni narahatlıq dalğası yarandı. Moskvanın cənub-şərqində kilometrlərlə uzaqdan görünən qara tüstü artıq müharibənin yeni mərhələsinin əsas simvollarından birinə çevrildi — elə bir mərhələ ki, burada cəbhə artıq yalnız Ukraynanın şərqindəki səngərlərlə məhdudlaşmır. Bu, artıq sadəcə qarşılıqlı zərbələr deyil. Bu, dövlətin öz məkanını qorumaq qabiliyyəti uğrunda mübarizədir. Son aylarda Ukrayna Rusiya ərazisinə uzaqmənzilli hücum kampaniyasını nəzərəçarpacaq dərəcədə gücləndirib. Neft emalı zavodları, yanacaq anbarları, hərbi aerodromlar, dəmir yolu qovşaqları və sənaye obyektləri getdikcə daha çox dronların hədəfinə çevrilir. İstehsalı nisbətən ucuz olan bu dronlar milyardlarla dollar dəyərində zərər vura bilir. Hərbi analitiklər getdikcə daha çox qeyd edirlər ki, Ukrayna faktiki olaraq Rusiyaya qarşı yeni təzyiq forması yaradıb — bu, təkcə hərbi deyil, həm də infrastruktur müharibəsidir. Məhz burada əsas dəyişiklik baş verir. Tarix boyu Rusiya öz əsas üstünlüyü kimi geniş coğrafi məkanına arxalanıb. Böyük ərazi zərbələri özündə “udmağa”, düşmənin təchizat xətlərini uzatmağa və müdafiənin dərinliyini qorumağa imkan verirdi. Lakin dronlar bu məntiqi dəyişdirib. İndi məsafə artıq təhlükəsizliyə zəmanət vermir. On minlərlə dollara yığılan bir dron yüzlərlə kilometr məsafəni qət edərək əvvəllər demək olar ki, əlçatmaz sayılan obyektlərə çata bilir. Ukrayna üçün bu, aviasiya və uzaqmənzilli raket çatışmazlığını kompensasiya etməyin bir yoluna çevrilib. Rusiya üçün isə bu, yeni zəiflik deməkdir. Bu zəiflik xüsusilə neft sektorunda daha ağrılı hiss olunur. Son hücumun mərkəzində olan Moskva Neft Emalı Zavodu paytaxtda istehlak olunan yanacağın təxminən yarısını təmin edir. Hətta onun fəaliyyətinin müvəqqəti dayanması belə yanacaq qiymətlərinin artmasından logistika problemlərinə qədər bütöv bir zəncirvari təsir yarada bilər. Amma bəlkə də iqtisadi nəticələrdən daha vacibi psixoloji effektdir. Moskva sakinlərinin yaydığı videolar yaşayış məhəllələri arasında alçaq hündürlükdə uçan dronları göstərdi. Bu, milyonlarla rusiyalı üçün müharibənin artıq uzaqda olmadığını xatırladan nadir və narahatedici bir görüntü idi. Bu, xüsusilə uzun illər sabitlik obrazı üzərində qurulmuş Vladimir Putin sisteminə həssas təsir göstərir. Kreml üçün daxili məkan üzərində nəzarət sadəcə təhlükəsizlik məsələsi deyil, siyasi legitimliyin əsas dayağıdır. Məhz buna görə dron müharibəsi taktiki çərçivədən çox kənara çıxan nəticələr doğura bilər. Bu, Rusiyanın daxilində münaqişənin qəbul olunma formasını dəyişir. Bağlanan hava limanları. Yanan bazarlar. Zədələnmiş zavodlar. Paytaxtda hava həyəcan siqnalları. Bütün bunlar cəbhə ilə cəmiyyət arasındakı məsafəni tədricən aradan qaldırır. Bəs bu, Vladimir Putin-i Volodymyr Zelenskyy ilə danışıqlara sövq etmək üçün kifayət edərmi? Ekspertlər deyirlər ki, cavab göründüyündən daha mürəkkəbdir. Pilotsuz aparatların təzyiqi təkbaşına Kremlin strateji məqsədlərini dəyişməyə bilər. Rusiya siyasi sistemi tarixən itkilərə və xarici təzyiqlərə qarşı yüksək dayanıqlıq nümayiş etdirib. Lakin bir neçə amilin eyni vaxtda birləşməsi — iqtisadi tükənmə, neft gəlirlərinin azalması, müdafiə xərclərinin artması və daxili zəifliyin genişlənməsi — zamanla Moskvanın hesablamalarını dəyişə bilər. Xüsusilə də hücumlar müntəzəm xarakter alarsa və kritik infrastrukturun işini sistemli şəkildə pozarsa. Amma başqa bir risk də mövcuddur. Tarix göstərir ki, təzyiqin artması həmişə danışıqlara gətirmir. Bəzən əksinə, eskalasiyaya səbəb olur. Rusiya buna Ukraynanın enerji sisteminə, nəqliyyat infrastrukturuna və mülki obyektlərinə yeni zərbələrlə cavab verə bilər. Hazırkı anın əsas təhlükəsi də məhz bundadır. Dron müharibəsi münaqişəni eyni anda həm daha ucuz, həm də daha təhlükəli edir. Bu, strateji zərbə vurmaq üçün lazım olan həddi aşağı salır. Əgər əvvəllər böyük şəhərlərin təhlükəsizliyi cəbhə xətti ilə müəyyən olunurdusa, indi bu təhlükəsizlik dövlətin yeni müharibə texnologiyalarına nə qədər tez uyğunlaşa bilməsindən asılıdır. Rusiya üçün bu çağırış getdikcə daha aydın görünür. Kreml üçün isə sual artıq yalnız müharibəni necə qazanmaq deyil. Əsas sual budur: bu müharibənin ölkənin daxilindəki həyatın özünü tamamilə dəyişməsinə necə mane olmaq olar?

Bakı Sammitinin mesajları, Azərbaycan reallığı və ombudsman institutunun çağırışları 18–19 iyun tarixlərində Bakıda “Süni intellekt dövründə insan hüquqları: imkanlar, risklər və məsuliyyətlər” mövzusunda Ombudsmanların Beynəlxalq Sammiti keçirilir....

Siyasətçilər, vətəndaş cəmiyyəti nümayəndələri və jurnalistlərin məhkəmə prosesləri 1. İyunun 16-da Bakı Apellyasiya Məhkəməsində AXCP sədri Əli Kərimli barəsində seçilmiş həbs qətimkan tədbirinin müddətinin uzadılması ilə bağlı qərardan verilən...

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iyunun 16-da qeyri-neft-qaz məhsullarının ixracına dəstək məqsədilə mikro, kiçik və orta sahibkarlıq (MKOS) subyektləri üçün gömrük xərclərinin kompensasiyasını nəzərdə tutan yeni fərman imzalayıb. Yeni mexanizm ixracatçıların əməliyyat xərclərini azaltmaq və biznesin xarici bazarlara çıxışını asanlaşdırmaq məqsədi daşıyır.