Zelenski şərtləri diktə edir: 9 may 1945-ci ildə olduğu kimi müharibəni bitirə bilərmi?

Artıq simvollara tabe olmayan bir müharibəni yenidən tarixə keçməyə çalışırlar. Rusiya 8–9 may tarixlərində — İkinci Dünya müharibəsində qələbənin ildönümü ilə əlaqədar — birtərəfli atəşkəs elan etdikdən sonra, Ukrayna prezidenti Volodimir Zelenski buna razılıqla deyil, qarşılıqlı şərtlə cavab verdi: sükut daha tez başlamalı və fərqli əsaslara söykənməlidir.

“Biz hesab edirik ki, insan həyatı istənilən yubileyin ‘bayramından’ müqayisə olunmayacaq dərəcədə dəyərlidir,” Zelenski 4 may tarixində Telegram-da yazaraq, atəşkəsin 6 may gecəsindən qüvvəyə minməsini təklif etdi. Bu bəyanat həm mənəvi mövqe, həm də siyasi hesablamadır — diqqəti simvollardan real niyyətlərə yönəltmək cəhdidir.

Danışıqsız atəşkəs

Kiyevin vurğuladığına görə, Rusiya təşəbbüsü rəsmi müraciət və ya şərtlərin müzakirəsi ilə müşayiət olunmayıb. Moskva iki günlük fasiləni ictimai şəkildə elan edərək bunu “sovet xalqının Böyük Vətən müharibəsində qələbəsi” ilə əlaqələndirib və Ukraynanın da hücumları dayandırmasını gözlədiyini bildirib.

Eyni zamanda, Rusiya Müdafiə Nazirliyi atəşkəs rejimi pozulacağı təqdirdə, Kiyevin mərkəzinə zərbələr daxil olmaqla cavab tədbirləri görəcəyi ilə hədələyib.

Zelenski üçün birbaşa əlaqənin olmaması mühüm siqnal idi. Onun sözlərinə görə, Ukrayna “güzgü addımı” atır, lakin eyni zamanda Moskvaya “sükutun təmin edilməsi” üçün vaxt verir. Bu yanaşmada daha sərt mesaj da var: əgər Moskvada keçiriləcək parad Ukraynanın mövqeyindən asılıdırsa, deməli müharibənin məntiqi özü sual altındadır.

Yaddaşın siyasəti

9 may Rusiyada yalnız bayram deyil, milli kimliyin və dövlət narrativinin əsas sütunlarından biridir. Qırmızı Meydanda keçirilən parad həm xatirə, həm də hərbi güc nümayişidir.

Lakin bu il müharibə rituala müdaxilə edir. Ukraynanın pilotsuz uçuş aparatlarının hücumlarının artması və təhlükəsizlik səbəbləri fonunda hakimiyyət paradın bəzi elementlərini, o cümlədən ağır hərbi texnikanın iştirakını ixtisar edib. Moskva sakinlərinə rabitə məhdudiyyətləri barədə xəbərdarlıq olunub.

Bu mənzərə açıq ziddiyyəti göstərir: tarixi yaddaşa istinad edən müharibə həmin yaddaşın özünü dəyişdirir.

Vaşinqtonun rolu

Qısa müddətli atəşkəs ideyası beynəlxalq müstəvidə də müzakirə olunub. Aprelin sonunda Vladimir Putin telefon danışığında Donald Tramp ilə bu məsələni müzakirə edib və Qələbə Günü dövründə fasilə elan etməyə hazır olduğunu bildirib. Kreml nümayəndəsi Yuri Uşakovun sözlərinə görə, Tramp bu təşəbbüsü dəstəkləyib.

Ağ Evdə jurnalistlərlə söhbətində Tramp bunu daha sadə ifadə edib: “Mən ondan heç olmasa kiçik bir atəşkəs istədim. Orada çox insan ölür, bu, sadəcə absurddur.”

Bu yanaşma daha geniş tendensiyanı əks etdirir: hətta qısa fasilələr belə humanitar və ya siyasi alət kimi nəzərdən keçirilir.

Kiyevin hesablaması

Ukrayna isə simvolik jestlə real atəşkəs arasında prinsipial fərq qoyur. Zelenski nümayəndələrinə Trampın komandası ilə əlaqə saxlamağı tapşırsa da, vurğuladı ki, Kiyev “parad üçün bir neçə saatlıq təhlükəsizlikdə” deyil, uzunmüddətli sülhə zəmin yarada biləcək dayanıqlı atəşkəsdə maraqlıdır.

Bu mövqe illərin təcrübəsinə əsaslanır. Müharibə ərzində qısamüddətli atəşkəslər dəfələrlə pozulub və tərəflər bir-birini ittiham edib. Nəzarət mexanizmlərinin və siyasi zəmanətlərin olmaması belə fasilələri taktiki addıma çevirib.

Simvol və reallıq arasında

1945-ci ilə — qlobal müharibənin bitdiyi ilə — istinad güclü tarixi məna daşıyır. Lakin Ukraynadakı münaqişə bu məntiqə uyğun gəlmir.

Burada atəşkəs daha çox alətə çevrilib — diplomatik, informasiya və hərb. Rusiya onu keçmişin simvolikası ilə bağlayır. Ukrayna isə müzakirəni insan həyatının dəyərinə və real, davamlı həll yollarına yönəltməyə çalışır.

Bu baxımdan əsas sual dəyişir: 9 may müharibəni bitirə bilərmi, tərəflərdən hər hansı biri simvolik fasiləni real dönüş nöqtəsinə çevirməyə hazırdırmı?

Hazırda bu sualın cavabı mənfi olaraq qalır.