Dostluqdan rəqabətə bir addım məsafə. Aşqabadla Moskva arasında qazla bağlı mübahisələr

Bu il Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatı (ŞƏT) illik sammitini çağıranda, Cənubi Qafqazın iki dövləti onun yaxın çevrəsində nəzərəçarpacaq dərəcədə yox idi. Azərbaycan və Ermənistan, heç olmasa müşahidəçi statusu qazanmağa çalışan ölkələr, nə Moskvanın, nə də Pekinin deyil, Hindistanla Pakistan arasındakı regional qarşıdurmanın yaratdığı maneələrlə üzləşdilər.

Bu həftə Tyanjində keçirilən Şanxay Əməkdaşlıq Təşkilatının (ŞƏT) sammitində çıxış edən Si Cinpin Avrasiya təhlükəsizlik blokunun hüdudlarını aşan ambisiyalar haqqında danışdı. 2001-ci ildə terrorizmə qarşı mübarizə və sərhəd mübahisələrinin həlli məqsədilə yaradılan regional klub indi Pekin tərəfindən qlobal düzəni yenidən qurmaq aləti kimi təqdim olunur — mərkəzdə isə Çin dayanır.

ABŞ-ın təsirinin azalması və Moskvanın nəzarəti itirməsi fonunda Cənubi Qafqazın geosiyasətinə səssiz, lakin davamlı şəkildə yeni bir oyunçu daxil olur — Çin. Ənənəvi olaraq yaxın ətrafı və qlobal ticarət arteriyalarına fokuslanan Pekin son illərdə Ermənistan, Azərbaycan və Gürcüstan üçlüyündəki izlərini genişləndirib. Ticarətdən infrastruktur və diplomatiyaya, "yumşaq gücdən" strateji tərəfdaşlığa qədər uzanan bu genişlənmə Avrasiya əlaqəliliyi, regional tarazlıq və qlobal düzən üçün əhəmiyyətli nəticələr doğurur.

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyevin 22-24 aprel 2025-ci il tarixlərində Çinə etdiyi dövlət səfəri Bakı xarici siyasətində mühüm dəyişiklik kimi qiymətləndirilir. Bu səfər Azərbaycan-Çin münasibətlərini hərtərəfli strateji tərəfdaşlıq səviyyəsinə qaldırdı. Enerji, əlaqəlilik və təsir uğrunda qızışan geosiyasi rəqabət fonunda imzalanan razılaşma, tərəflərin yaşıl enerji, infrastruktur, mədəniyyət və müdafiə diplomatiyası da daxil olmaqla bir sıra sahələrdə əməkdaşlığı dərinləşdirmək niyyətini ortaya qoyur.