Putin: həm təbrik, həm təzyiq

Ermənistan seçkiləri niyə Moskva ilə İrəvan arasında yeni mübarizə meydanına çevrilib?

Ermənistanda parlament seçkilərinə sayılı günlər qalmış ölkədə siyasi atmosfer son həddə qədər gərginləşib. Nikol Paşinyanın hakim komandası ilə müxalifət arasındakı daxili siyasi qarşıdurma atrtıq Rusiya, Avropa, Amerika Birləşmiş Ştatları və Ermənistan cəmiyyətinin maraqlarının toqquşduğu geosiyasi mübarizəyə çevrilib.

Bu ziddiyyət seçki kampaniyasının son mərhələsi ərəfəsində baş verən hadisələrdə öz əksini tapdı. Rusiya Prezidenti Vladimir Putin Ermənistanın Baş naziri Nikol Paşinyanı ad günü münasibətilə təbrik etdi. Bu addım formal müttəfiq olan iki dövlət arasında diplomatik nəzakətin təzahürü kimi görünürdü. Lakin eyni zamanda Ermənistan hakimiyyətinin və bir çox Qərb müşahidəçilərinin fikrincə, Kreml iyunun 7-də keçiriləcək səsvermə ərəfəsində Paşinyanın mövqelərini zəiflətmək məqsədilə genişmiqyaslı təzyiq kampaniyasını davam etdirir.

İrəvanda baş verənlər sadəcə seçki mübarizəsi kimi deyil, ölkənin gələcəyinə xaricdən təsir göstərmək cəhdi kimi qiymətləndirilir. Ermənistan rəsmiləri hesab edirlər ki, Moskva ölkənin Avropa ilə yaxınlaşma kursunun möhkəmlənməsinin və Rusiyadan asılılığın azaldılmasının qarşısını almağa çalışır.

Rusiyanın müdaxiləsi ilə bağlı ittihamlar

Son həftələr ərzində Qərb dövlətləri Rusiyanın Ermənistandakı fəaliyyəti barədə daha açıq danışmağa başlayıblar. Bu mövzu Reuters agentliyinin Qərb kəşfiyyat orqanlarındakı mənbələrə istinadən yaydığı məlumatdan sonra yenidən diqqət mərkəzinə gəlib.

Agentliyin məlumatına görə, bir neçə Qərb ölkəsinin kəşfiyyat nümayəndələri Ermənistan seçkilərində Rusiyapərəst siyasətçiləri dəstəkləmək məqsədilə həyata keçirilən geniş dezinformasiya kampaniyasını təsdiqləyən sənədləri jurnalistlərə təqdim ediblər. Həmin məlumatlarda Rusiyada yaşayan on minlərlə erməninin səsvermədə iştirak etməsi üçün Ermənistana göndərilməsi planından da bəhs olunur.

Mənbələrin bildirdiyinə görə, Moskva əsas ümidlərini milyarder Samvel Karapetyana bağlayır. O, Rusiyanın Ermənistandakı mümkün siyasi tərəfdaşlarından biri hesab olunur. Məlumatlarda həmçinin bildirilir ki, Kreml postsovet məkanında, o cümlədən Ermənistanda Rusiyanın təsirini qoruyub saxlamaq üçün Strateji Əməkdaşlıq və Tərəfdaşlıq Direktorluğu adlı xüsusi struktur yaradıb.

Xüsusi diqqət Rusiyadakı erməni diasporuna yönəldilib. Müxtəlif hesablamalara görə, Rusiyada təxminən iki milyon erməni yaşayır. Lakin Ermənistan parlament seçkilərində xaricdən səsvermə nəzərdə tutulmayıb. Məhz buna görə Ermənistan hakimiyyəti seçicilərin ölkəyə kütləvi şəkildə daşınmasının qarşısını almaq üçün əvvəlcədən nəzarəti gücləndirib.

Qərb mənbələrinin məlumatına görə, Moskva bu əməliyyat üçün təxminən əlli milyon ABŞ dolları ayırıb. Həmçinin bildirilir ki, Rusiya regionlarına Ermənistana göndərilməli olan ermənilərin sayı ilə bağlı konkret göstəricilər verilib.

Kreml bu ittihamları rəsmən rədd edir. Bununla belə, Rusiyanın seçkilərə müdaxiləsi məsələsi kampaniyanın əsas mövzularından birinə çevrilib.

Təzyiq niyə əks nəticə verir?

Mövcud vəziyyətin paradoksu ondadır ki, Paşinyan hökumətini zəiflətmək üçün nəzərdə tutulmuş bir sıra addımlar əks nəticə verib.

Xüsusilə Ermənistan məhsullarının Rusiyaya ixracına tətbiq olunan məhdudiyyətlər cəmiyyətdə geniş rezonans doğurub. Rusiya bazarı Ermənistan üçün əsas ixrac istiqamətlərindən biri olaraq qalır və buna görə də belə qərarlar iqtisadi baxımdan həssas qəbul edilir.

Lakin Ermənistan cəmiyyətində bir çoxları bu addımları iqtisadi deyil, siyasi motivli qərarlar kimi qiymətləndiriblər. Nəticədə Moskvanın siyasəti Rusiyaya qarşı inamsızlığın artmasına və daha müstəqil xarici siyasət tərəfdarlarının mövqelərinin güclənməsinə səbəb olub.

Ermənistan mediası mütəmadi olaraq sanksiyaları və ticarət məhdudiyyətlərini siyasi təzyiq vasitəsi kimi təqdim edən materiallar dərc edir. Ekspertlər hesab edirlər ki, bu taktika ölkənin beynəlxalq əlaqələrini şaxələndirməsinin vacibliyi barədə düşüncələri daha da gücləndirib.

Hətta bəzi rusiyalı politoloqlar da Moskvanın Ermənistana öz siyasi ssenarisini qəbul etdirmək cəhdlərinin hələlik istənilən nəticəni vermədiyini etiraf edirlər.

Moskvanın əsas namizədləri: Koçaryan və Karapetyan

Rusiyapərəst düşərgənin ən tanınmış simaları sabiq prezident Robert Koçaryan və iş adamı Samvel Karapetyandır.

Karapetyanın fəal şəkildə irəli çəkilməsinə baxmayaraq, Koçaryan hələ də müxalifətin ən təcrübəli və nüfuzlu siyasətçisi olaraq qalır. Onun siyasi təcrübəsi, çıxış bacarığı və erməni cəmiyyətində həssas hesab olunan mövzularla işləmək qabiliyyəti ona ciddi üstünlük verir.

Koçaryanla müqayisədə Karapetyan daha zəif təsir bağışlayır. Uğurlu biznesmen olmasına baxmayaraq, onun böyük siyasi kampaniyalarda iştirak təcrübəsi yoxdur. Bəzi açıqlamaları hətta müxalifət tərəfdarları arasında da tənqidə səbəb olur.

Məsələn, onun Paşinyan hökumətinin Ermənistana yüz minlərlə azərbaycanlını qaytarmaq və İrəvanda Azərbaycan teatrı açmaq niyyətində olması barədə iddiaları geniş müzakirələr doğurub. Tənqidçilər bunu seçiciləri emosional və millətçi çağırışlarla səfərbər etmək cəhdi kimi qiymətləndirirlər.

Koçaryan isə fərqli strategiya seçib. Onun kampaniyası aydın geosiyasi platforma üzərində qurulub.

Sabiq prezident hesab edir ki, regionda Rusiya ilə Qərb arasında genişmiqyaslı qarşıdurma gedir və Ermənistan bu mübarizənin ön xəttində qala bilər. Onun fikrincə, Avropa İttifaqı və Amerika Birləşmiş Ştatları Rusiyanı Cənubi Qafqazdan sıxışdırıb çıxarmağa çalışırlar və Ermənistanın bu prosesdə iştirak etməsi ölkənin milli maraqlarına uyğun deyil.

Koçaryan xəbərdarlıq edir ki, Rusiya ilə münasibətlərin pisləşməsi Ermənistan üçün ağır iqtisadi nəticələr doğura bilər. O, bunu Ermənistanın Rusiya bazarından yüksək asılılığı ilə əsaslandırır.

Qarabağ və Türkiyə seçki kampaniyasının əsas mövzuları olaraq qalır

Erməni cəmiyyəti üçün ən həssas məsələlər Qarabağın taleyi və Türkiyə ilə münasibətlər olaraq qalır. Koçaryan seçki kampaniyasının böyük hissəsini məhz bu mövzular üzərində qurub.

Sabiq prezident iddia edir ki, Qarabağın itirilməsi Paşinyan hökumətinin regionu Azərbaycan ərazisi kimi tanıması nəticəsində baş verib. Onun fikrincə, Rusiyanın təklif etdiyi həll variantı qəbul edilsəydi, bölgədə erməni mövcudluğunu qorumaq mümkün olardı.

Koçaryanın yanaşmasına görə, bu model Azərbaycan ilə Naxçıvan arasında nəqliyyat əlaqələrinə rus sərhədçilərinin nəzarət etməsini və Qərbin prosesdən kənarda saxlanılmasını nəzərdə tuturdu.

O, Türkiyə ilə münasibətlərin normallaşdırılması siyasətini də sərt şəkildə tənqid edir. Koçaryan hakimiyyəti Ankara ilə münasibətləri yaxşılaşdırmaq naminə tarixi yenidən yazmağa çalışmaqda ittiham edir.

Bundan əlavə, o hesab edir ki, regional nəqliyyat kommunikasiyalarının açılması Ermənistana iqtisadi üstünlüklər gətirməyə də bilər. Əksinə, bu proses Ermənistanın regiondakı azsaylı sabit tərəfdaşlarından biri olan İranla münasibətlərinə mənfi təsir göstərə bilər.

Beləliklə, Rusiyapərəst namizədlər Moskvanın xarici siyasət tezislərinə uyğun gələn arqumentləri təkrarlamaqda davam edirlər. Lakin hələlik bu mövqelər onların populyarlığının ciddi şəkildə artmasına səbəb olmur.

Sorğular nə göstərir?

Son ictimai rəy sorğuları göstərir ki, cəmiyyətdəki yüksək siyasi qütbləşməyə baxmayaraq, Nikol Paşinyan liderliyini qoruyub saxlayır.

Beynəlxalq Respublikaçılar İnstitutunun məlumatına görə, Paşinyan seçicilər arasında ən çox etimad göstərilən siyasətçi olaraq qalır. İkinci yerdə Robert Koçaryan, üçüncü yerdə isə Samvel Karapetyan qərarlaşıb.

Digər sorğular da hakim “Vətəndaş Müqaviləsi” Partiyasının üstünlüyünü təsdiqləyir. Gallup International təşkilatının məlumatına görə, respondentlərin 24,3 faizi bu partiyaya səs verməyə hazırdır. Samvel Karapetyanın “Güclü Ermənistan” Partiyası 13,4 faiz dəstək qazanır. Qaqik Tsarukyanın “Çiçəklənən Ermənistan” Partiyasını 7,9 faiz, Robert Koçaryanın “Ermənistan” blokunu isə 5,5 faiz seçici dəstəkləyir.

Digər araşdırmalar isə Paşinyanın partiyasına dəstəyin təxminən 27 faiz olduğunu göstərir.

Keçmişlə gələcək arasında seçim

Səsverməyə altı gün qalmış Ermənistan siyasəti maksimum gərginlik nöqtəsinə çatıb. Bu seçkilər artıq sadəcə partiyalar və liderlər arasında rəqabət deyil. Söhbət ölkənin gələcəyi ilə bağlı iki fərqli baxış arasında seçimdən gedir.

Bir istiqamət Rusiyanı əsas təhlükəsizlik təminatçısı və əsas iqtisadi tərəfdaş kimi saxlayan ənənəvi kursun davam etdirilməsini nəzərdə tutur. Digər istiqamət isə müəyyən risklərə və qeyri-müəyyənliklərə baxmayaraq Avropa və Amerika Birləşmiş Ştatları ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsinə yönəlib.

Nəticədən asılı olmayaraq, artıq indidən aydındır ki, 2026-cı il parlament seçkiləri Ermənistanın son onilliklərdə üzləşdiyi ən mühüm siyasi sınaqlardan birinə çevrilib. Bu seçkilərin nəticələri yalnız gələcək hökumətin tərkibini deyil, həm də ölkənin uzun illər üçün geosiyasi istiqamətini müəyyən edəcək.