WUF13-ün beşinci günü: mənzil əlçatanlığı, şəhərlərin bərpası və infrastrukturun maliyyələşdirilməsi

Bakıda keçirilən Dünya Şəhər Forumunun WUF13-ün beşinci günü qlobal mənzil böhranı, şəhərlərin dayanıqlı bərpası və şəhər infrastrukturunun maliyyələşdirilməsi üçün praktik həll yollarının axtarışı ilə yadda qaldı. Forumun əvvəlki günlərində siyasi bəyanatlar və iqlim gündəliyi üstünlük təşkil etdiyi halda, mayın 21-də müzakirələr həyata keçirmə mexanizmlərinə — əlçatan mənzil modellərindən tranzit yönümlü şəhər inkişafına və postmünaqişə ərazilərinin bərpasına doğru yönəldi.

Azərbaycan hökuməti və BMT-nin Məskunlaşma Proqramı olan UN-Habitat tərəfindən birgə təşkil edilən forum WUF13-ün əsas mövzusu olan “Dünyanın mənzillə təmin edilməsi: təhlükəsiz və dayanıqlı şəhərlər və icmalar” məsələsinə diqqət yetirdi. UN-Habitat-ın məlumatına görə, dünyada təxminən 3,4 milyard insan adekvat mənzilə çıxış imkanından məhrumdur, 1,1 milyarddan çox insan isə qeyri-formal yaşayış məntəqələrində və gecəqondularda yaşayır.

Beşinci günün əsas mövzularından biri sosial və əlçatan mənzilin maliyyələşdirilməsi mexanizmləri oldu. Bakıda keçirilən ixtisaslaşmış paneldə Avropa Yenidənqurma və İnkişaf Bankının, Amerikaarası İnkişaf Bankının, beynəlxalq maliyyə institutlarının nümayəndələri və urbanistlər artan qlobal mənzil çatışmazlığı fonunda dayanıqlı mənzil tikintisinə investisiyaların cəlb edilməsi yollarını müzakirə etdilər. Forum iştirakçıları qeyd etdilər ki, ənənəvi maliyyələşdirmə modelləri şəhərlərin sürətlə artan ehtiyaclarını artıq qarşılaya bilmir.

Bununla paralel olaraq münaqişələr və təbii fəlakətlərdən sonra şəhərlərin bərpası məsələlərinə də diqqət ayrıldı. Ayrı-ayrı sessiyalarda şəhər mühitinin yenidən qurulması modelləri, mədəni irsin qorunması və dayanıqlılıq standartlarının müharibədən sonrakı tikinti layihələrinə inteqrasiyası müzakirə edildi. Beynəlxalq təşkilatların nümayəndələri vurğuladılar ki, şəhərlərin bərpası yalnız mənzil tikintisi ilə məhdudlaşmamalı, həmçinin iş yerlərinin yaradılmasını, ictimai məkanların və nəqliyyat infrastrukturunun inkişafını da əhatə etməlidir.

Müzakirələrdə gənclərin iştirakı və vətəndaş cəmiyyətinin dayanıqlı şəhər inkişafındakı rolu da mühüm yer tutdu. Forum panellərində yerli icma layihələri, məhəllələrin abadlaşdırılması təşəbbüsləri və gənclərin şəhər idarəçiliyində qərarların qəbulunda iştirakı müzakirə edildi. UN-Habitat nümayəndələri xəbərdarlıq etdilər ki, 2050-ci ilə qədər dünya əhalisinin təxminən 70 faizi şəhərlərdə yaşayacaq və bu, infrastruktur və mənzil sistemləri üzərində təzyiqi daha da artıracaq.

Beşinci günün digər istiqamətlərindən biri tranzit yönümlü şəhərsalma modeli oldu. Azərbaycan, Qazaxıstan və digər ölkələrdən olan ekspertlər nəqliyyat qovşaqları ətrafında şəhər mühitinin inkişafını yolların yüklənməsinin azaldılması, emissiyaların aşağı salınması və mənzil əlçatanlığının artırılması vasitəsi kimi müzakirə etdilər.

Bakıda davam edən müzakirələr fonunda beynəlxalq ekspertlər qeyd etdilər ki, WUF13 tədricən urbanizasiya məsələlərinin müzakirəsi üzrə dünyanın əsas platformalarından birinə çevrilir və şəhər inkişafı üçün əhəmiyyətinə görə iqlim siyasəti sahəsində keçirilən qlobal sammitlərlə müqayisə olunur. Forum həmçinin Dünya Şəhərləri Hesabatı 2026-nın təqdim olunduğu platformaya çevrildi. Hesabatda iqlim dəyişiklikləri, miqrasiya və sürətlənən urbanizasiya fonunda qlobal mənzil böhranının dərinləşdiyi vurğulanır.

Müzakirələrin miqyasına və təqdim olunan onlarla təşəbbüsə baxmayaraq, forum iştirakçıları fundamental problemlərin hələ də həll olunmadığını etiraf etdilər. Bakıda keçirilən beş günlük danışıqlardan sonra belə, əlçatan mənzil çatışmazlığı, qeyri-formal yaşayış məntəqələrinin artması və maliyyələşdirmə çatışmazlığı qlobal urbanizasiyanın ən ciddi problemlərindən biri olaraq qalır.