Azərbaycana Qəbələ RLS lazımdırmı?

İranda baş verən müharibə region ölkələrinin qarşıdakı illərdə diqqət mərkəzində olacaq bir sıra ciddi təhlükəsizlik problemlərini üzə çıxarıb. Bu, Turanın analitikləri ilə fikirlərini bölüşən bir sıra hərbi mütəxəssislərin ümumi qənaətidir.

“Martın 5-də Naxçıvana edilən dron hücumu göstərdi ki, hava hücumundan müdafiə sistemi gücləndirilməlidir, halbuki bu sistem Azərbaycanda bütün Cənubi Qafqaz üzrə ən yaxşısıdır”, - Azərbaycan Silahlı Qüvvələrinin polkovniki Xətai Baxışov bildirib.

“Bizə daha müasir hava hücumundan müdafiə (HHM) və raket əleyhinə müdafiə (RƏM) sistemləri, həmçinin onlarla işləyə biləcək mütəxəssislər lazımdır”, - o qeyd edib. Bu, mövcud silahların və mütəxəssislərin zəif olması demək deyil - sadəcə zaman yerində dayanmır. Hətta İsrailin raketdən müdafiə sistemi də bütün İran raketlərini və dronlarını məhv edə bilməyib, deyə Baxışov vurğulayıb.

Onunla Azərbaycan Müdafiə Nazirliyində əvvəllər idarələrdən birinə rəhbərlik etmiş digər yüksək vəzifəli zabit də razıdır. O, anonimlik şərti ilə Turana bildirib ki, raketdən müdafiə sistemi mütləq gücləndirilməlidir.

“Bu o demək deyil ki, bizdə belə sistem yoxdur və ya o zəifdir. İkinci Qarabağ müharibəsi zamanı biz ‘Smerç’ və S-300 sistemlərinin raketlərini, eləcə də digər raketləri ələ keçirirdik. Lakin 100 faiz ələ keçirməni təmin etmək praktiki olaraq mümkün deyil. Bunu Yaxın Şərqdəki son müharibə də göstərdi, orada ən yaxşı sistemlər belə tam nəticə göstərə bilmədi”, - general qeyd edib.

Onun fikrincə, İran ətrafında baş verən müharibənin təcrübəsi diqqətlə öyrənilməli və müvafiq nəticələr çıxarılmalıdır. Xüsusi diqqət mütəxəssislərin hazırlanmasına yönəldilməlidir.

“İnsan amili bəzən silah sistemlərindən daha vacibdir”, - o vurğulayaraq Ukrayna ilə fəal əməkdaşlığın zəruriliyini qeyd edib.

“Ukraynada müharibə göstərdi ki, ukraynalılar böyük irəliləyiş əldə ediblər. Onların dronlara və raketlərə qarşı mübarizə təcrübəsi bu gün dünyada ən qabaqcıl təcrübələrdən biridir”, - zabit əlavə edib.

Nə etmək lazımdır

Hava hücumundan müdafiə və xüsusilə raketdən müdafiə çoxşaxəli sistemdir. Raket hücumundan qorunma raket buraxılışlarını yüzlərlə və hətta minlərlə kilometr məsafədən aşkar edən radiolokasiya stansiyalarından başlayır.

Sovet dövründə Azərbaycanda Qəbələ RLS tikilmişdi - bu, keçmiş SSRİ-nin strateji raketdən müdafiə sisteminin bir elementi idi. O, cənub istiqamətindən SSRİ-yə doğru buraxılan qitələrarası ballistik raketlərin erkən aşkarlanmasını təmin edirdi. Əgər bu RLS bu gün fəaliyyət göstərsəydi, istənilən raketin buraxılışı - yalnız Azərbaycana deyil, həm də Türkiyəyə və Mərkəzi Asiyaya yönəlsə belə - dərhal qeydə alınardı.

İran ətrafındakı münaqişəyə bənzər müharibə şəraitində raketlərin hədəfə çatma vaxtı məsafədən asılı olaraq bir neçə dəqiqədən bir neçə saata qədər dəyişir. RLS-dən alınan məlumat bu vaxtdan istifadə edərək raketin hədəfə çatmaqdan əvvəl ələ keçirilməsinə imkan yaradır.

Hərbçilərin sözlərinə görə, Azərbaycanda müəyyən müvafiq sistemlər mövcuddur, lakin dünyada raket texnologiyaları ilə onlara qarşı müdafiə sistemləri arasında davamlı yarış gedir.

Çətinlik ondadır ki, bütün bunlar çox bahalıdır və Azərbaycan üçün bu məsələləri təkbaşına həll etmək çətindir. Turanın analitiklərinin fikrincə, Azərbaycan və Türkiyə vahid raketdən müdafiə sistemi yaratmalıdır. Bunun üçün Kiyevin Bakı və Ankara ilə dost münasibətlərini, həmçinin Ukraynanın dəyərli praktiki təcrübəsini nəzərə alaraq Ukraynanın da cəlb edilməsi məqsədəuyğun olardı.

Cənub istiqamətindən artan təhdidləri və hər iki ölkəyə coğrafi yaxınlığı nəzərə alaraq, müvafiq RLS və müdafiə sistemləri Naxçıvanda yerləşdirilə bilər.

Ukrayna təcrübəsi

1990-cı illərin ortalarında Ukrayna hökumət nümayəndə heyəti Bakıya səfər etmiş və o dövrün prezidenti tərəfindən qəbul edilmişdi. Məqalənin müəllifi həmin görüşdə iştirak edib və orada ikitərəfli əməkdaşlıq məsələləri müzakirə olunub.

Ukrayna tərəfinin səsləndirdiyi ilk təklif Qəbələ RLS ilə bağlı idi.

“Ukrayna Azərbaycana bu hərbi obyektdən birgə istifadə etməyi təklif edir”, - nümayəndə heyətinin üzvü bildirib.

Bu təklif o vaxt irəli sürülmüşdü ki, RLS faktiki olaraq fəaliyyət göstərmirdi, Rusiya qoşunları Qəbələ RLS istisna olmaqla Azərbaycandan çıxarılmışdı və Bakıda bu obyektin tamamilə ləğv edilməsi məsələsi ciddi şəkildə müzakirə olunurdu.

Bu gün isə Rusiya ilə ağır müharibə şəraitində Ukraynanın hərbi-sənaye kompleksi müasir silah sistemlərinin, o cümlədən antidron və raketdən müdafiə sistemlərinin istehsalını təşkil edə bilib. Bu prosesdə Avropa ölkələrinin və ABŞ-ın dəstəyi mühüm rol oynasa da, müvafiq sənaye bazası və ixtisaslı kadrlar olmadan bu mümkün olmazdı.

Həlledici amil ondan ibarətdir ki, hələ sovet dövründən Ukraynada üç əsas komponent cəmləşmişdi: raketlərin metal hissələrinin istehsalı müəssisələri, raket yanacağı və elektronika sistemlərinin istehsalı, həmçinin bu sahələr üzrə mütəxəssislər.

Cari geosiyasi dəyişiklikləri nəzərə alaraq, Azərbaycan–Türkiyə–Ukrayna hərbi-siyasi üçbucağı reallığa çevrilə bilər. Gələcəkdə təhlükəsizlik məsələləri Qazaxıstan və Özbəkistanı da bu əməkdaşlığa cəlb edə bilər.