Okeanın o tayından dialoq: atəşkəs vədləri və müharibənin köhnə məntiqi

Təxminən bir saat yarım davam edən telefon danışığında Vladimir Putin və Donald Trump yenidən sülh haqqında danışmaq üçün ortaq bir dil tapmağa çalışdılar — baxmayaraq ki, müharibənin özü hələ buna imkan vermir.

Kremlin köməkçisi Yuri Ushakovun sözlərinə görə, Rusiya lideri 9 May Qələbə Günü qeyd etmələri dövründə müvəqqəti atəşkəs elan etməyə hazır olduğunu bildirib — bu tarix Rusiya tarixi yaddaşında dərin köklərə malik simvolik gündür.

Moskva üçün bu cür addımlar artıq uzun müddətdir diplomatik ritorikanın bir hissəsinə çevrilib: bir tərəfdən dialoqa açıq olduğunu göstərən, digər tərəfdən isə nadir hallarda davamlı razılaşmalara çevrilən qısa “humanitar fasilələr”. Aprelin əvvəlində elan olunan oxşar “Pasxa atəşkəsi” də ilk saatlardan etibarən yüzlərlə pozuntu ilə bağlı qarşılıqlı ittihamlarla müşayiət olunmuşdu.

İki narrativ — bir danışıq

Lakin Moskva ilə Vaşinqton arasındakı diplomatiyada tez-tez olduğu kimi, eyni danışıq fərqli şəkildə təqdim olundu.

Kreml atəşkəs təşəbbüsünün Putindən gəldiyini bildirdi. Lakin Tramp sonradan Ağ Evdə çıxış edərkən bunun əksini dedi: onun sözlərinə görə, “kiçik bir atəşkəs” ideyasını məhz o təklif edib və münaqişənin “insan həyatı baxımından çox baha başa gəldiyini” vurğulayıb.

Bu fərqli interpretasiya təkcə siyasi imic məsələsi deyil. Bu, daha dərin bir problemi göstərir: hətta deeskalasiyanın ilkin addımları üzrə belə ortaq baxışın olmaması.

Buna baxmayaraq, Tramp ehtiyatlı nikbinlik nümayiş etdirərək razılaşmanın “kifayət qədər tez” əldə oluna biləcəyini bildirib. Moskvada isə ritorika daha sərt olaraq qalır: Rusiya tərəfi bir daha bəyan edib ki, hərbi əməliyyatın məqsədləri “istənilən halda yerinə yetiriləcək”.

Səhvlər və siqnallar

Trampın mətbuat konfransı bu mənzərəyə əlavə qeyri-müəyyənlik qatdı. Jurnalistlərin suallarını cavablandırarkən o, görünür, Ukrayna ilə İranı səhv salaraq “159 batırılmış gəmi” və hərbi məğlubiyyətdən danışdı — bu bəyanat sonradan dil sürüşməsi kimi izah edildi.

Bu cür, ilk baxışda təsadüfi görünən epizodlar mövcud diplomatik vəziyyətin mürəkkəbliyini göstərir: danışıqlar yüksək siyasi qeyri-sabitlik və rəqabət aparan xarici siyasət gündəlikləri fonunda aparılır.

Ukraynadan kənar

İki liderin söhbəti təkcə Ukraynanı deyil, həm də İranı əhatə etdi. Uşakovun sözlərinə görə, Putin İranın nüvə proqramı ətrafında fikir ayrılıqlarını aradan qaldırmaq üçün “bir sıra təkliflər” irəli sürüb, lakin bu təkliflərin detalları açıqlanmayıb.

Tramp isə öz növbəsində Moskvanın diqqətini daha çox Ukraynadakı müharibənin sona çatdırılmasına yönəltməsini istədiyini bildirib — bu, ABŞ diplomatiyasının əsas prioritetlərindən biri olaraq qalır.

Çıxışsız dövrə?

Bu münaqişədə müvəqqəti atəşkəslərin tarixi artıq tanış bir sxem formalaşdırıb: elan — qarşılıqlı ittihamlar — rejimin dağılması. 9 May təşəbbüsü də reallaşacağı təqdirdə eyni ssenarini təkrarlamaq riski daşıyır.

Bununla belə, bu cür qısa fasilələr də əhəmiyyət daşıyır. Onlar sülhə doğru real addım olmaqdan çox, tərəflərin ümumiyyətlə onun şərtlərini müzakirə etməyə hazır olub-olmadığını göstərən göstəriciyə çevrilir.

Bu baxımdan Putin və Tramp arasında baş tutan danışıq bir irəliləyişdən çox bir xatırlatmadır: diplomatiya davam edir, lakin dairəvi hərəkət edir — burada hər yeni jest həm ümid siqnalı, həm də çıxılmaz vəziyyətin təsdiqidir.