Körfəz münaqişəsi yeni neft kəmərlərinin tikintisini sürətləndirə bilər

Hörmüz boğazında nəqliyyatın hərəkətinin pozulması bu strateji marşrutdan yan keçən yeni neft ixrac kəmərlərinin layihələndirilməsini sürətləndirir, Financial Times qəzeti xəbər verir.

ABŞ və İsrailin İrana qarşı hərbi əməliyyatları boğazdan keçən tədarüklərin həssaslığını bir daha üzə çıxarıb və alternativ marşrutlara diqqəti artırıb. Bu şəraitdə Səudiyyə Ərəbistanının 1980-ci illərdə İran-İraq müharibəsi fonunda tikilmiş, uzunluğu təxminən 1200 kilometr olan “Şərq–Qərb” neft kəmərinin strateji əhəmiyyəti yenidən ön plana çıxıb.

Hazırda bu kəmər əsas ixrac arteriyalarından biri kimi fəaliyyət göstərir və gündəlik 7 milyon barrelədək nefti Qırmızı dəniz sahilində yerləşən Yanbu terminalına çatdıraraq Hörmüz boğazından yan keçməyə imkan verir.

Məlumata görə, Səudiyyə Ərəbistanı kəmərin ötürmə qabiliyyətini gündəlik 10,2 milyon barrelədək artırmağı və müxtəlif istiqamətlərdə yeni qolların tikintisini nəzərdən keçirir.

Körfəz ölkələrinin rəsmiləri həmçinin Hindistan – Yaxın Şərq – Avropa iqtisadi dəhlizi çərçivəsində enerji infrastrukturu layihələrinin yenidən gündəmə gətirilməsini istisna etmirlər. Bu təşəbbüs Körfəz ölkələrindən Səudiyyə Ərəbistanı və İordaniya vasitəsilə İsrailin Hayfa limanına qədər uzanan enerji marşrutlarının yaradılmasını nəzərdə tutur.

Xərclər və marşrutlar

“Şərq–Qərb” kəmərinin tikintisində iştirak etmiş C.A.T. Group şirkətinin rəhbəri Kristofer Buşun sözlərinə görə, əlavə bir kəmərin tikintisi təxminən 5 milyard ABŞ dollarına başa gələ bilər. İraq, İordaniya, Suriya və ya Türkiyə ərazisindən keçən daha geniş kəmər şəbəkəsinin qurulması isə 15–20 milyard ABŞ dolları həcmində investisiya tələb edə bilər.

İsrailin Baş naziri Benjamin Netanyahu martın 19-da Körfəz ölkələrini İsrail və daha sonra Avropa bazarları ilə birləşdirəcək neft və qaz kəmərlərinin tikintisi təşəbbüsünü irəli sürüb. İsrail mənbələrinə görə, layihənin məqsədi həm Hörmüz, həm də Bab əl-Məndəb boğazlarından asılılığı azaltmaqdır. Həmin marşrutda gəmiçiliyə Yəməndəki husilər tərəfindən təhlükə yaranır.

Qüdsdə keçirilən mətbuat konfransında Netanyahu bildirib ki, bu cür infrastruktur qlobal enerji xəritəsini dəyişdirərək daha dayanıqlı ixrac marşrutları yarada bilər.

Franc-Press agentliyinin məlumatına görə, hazırda Körfəz bölgəsində təxminən 3200 gəmidə 20 minə yaxın dənizçi ilişib qalıb ki, bu da dəniz logistikasında ciddi pozuntuların miqyasını göstərir.

İsrail mənbələri bildiriblər ki, təşəbbüs ilk növbədə Səudiyyə Ərəbistanı olmaqla Körfəz ölkələrinə təqdim edilib. ABŞ-ın layihəni dəstəklədiyi qeyd olunsa da, Ər-Riyadın reaksiyası hələlik ehtiyatlı olaraq qalır.

Azərbaycanın mümkün rolu

Belə layihələrin reallaşacağı təqdirdə Azərbaycan texniki təcrübə və investisiya imkanları ilə iştirak edə bilər. Ölkə Bakı–Tbilisi–Ceyhan və Bakı–Supsa kimi iri enerji layihələrinin tikintisi və istismarı sahəsində geniş təcrübəyə malikdir.

İsrail və Körfəz ölkələri ilə yaxşı münasibətləri nəzərə alınarsa, Bakı potensial investor kimi də çıxış edə bilər. Azərbaycan eyni zamanda İsraillə birlikdə Aralıq dənizinin şərqində qaz yataqlarının işlənməsi layihələrində iştirak edir ki, bu da regionda mövcudluğunu gücləndirir.

Turan Analitik Xidmətinin ekspertləri hesab edirlər ki, Körfəz münaqişəsi karbohidrogenlərin daşınması sistemində genişmiqyaslı dəyişikliklərə və yeni logistika zəncirlərinin formalaşmasına gətirib çıxara bilər.

Oxşar proseslər Sovet İttifaqının dağılmasından sonra Cənubi Qafqaz və Mərkəzi Asiyada müşahidə olunmuş, Avropa ilə Asiyanı birləşdirən yeni neft-qaz kəmərləri, dəmir yolları və ticarət marşrutları yaradılmışdı.