Qənimət Zahid Fransa mətbuatında erməniləri necə ifşa etdi

Hərb və sülh arasında və ya Vladimir Putinin pozucu Qafqaz oyunları

“Azadlıq” qəzetinin baş redaktoru, “Azərbaycan saatı” TV proqramının rəhbəri Qənimət Zahid Fransanın ən böyük nəşrlərindən biri olan “L Observateur” jurnalında Qarabağ münaqişəsi haqqında geniş yazı ilə çıxış edib. Yazını təqdim edirik:
***
Dağlıq Qarabağ ətrafında son hərbi kampaniya zamanı bu olaylardan sonrakı günlərdə bu məsələ dünya mətbuatında geniş müzakirə edilir. Təbiidir. 20 ildən artıqdır ki, atəşkəs rejimi davam edir. Bu müddətdə qarantiyalı sülh üçün müxtəlif formatlarda diplomatik danışıqlar gedir, amma hələ ki, heç bir nəticə yoxdur. ATƏTin Minsk qrupu adlı sülh missiyası da demək olar ki, heç bir nəticə vermir. Kompromis mümkünsüz görünür. Bunun obyektiv səbəbləri var. Obyektiv səbəb münaqişə tərəfləri arasında 100 illik nifrətin son 25 il ərzində daha da gərginləşməsi sayıla bilər.

Rusiya faktoru

Amma obyektiv olmayan səbəblər obyektiv səbəblərdən daha mürəkkəb görünür. Bunlardan biri Rusiya faktorudur. Rusiya Dağlıq Qarabağ münaqişəsinin həlli üçün əsas regional oyunçudur, onun bu problemi həll etmək üçün böyük imkanları var. Amma Rusiya bu münaqişənin həll edilməsini istəmir. Ən azı, indi istəmir vaxt istəyəcəyini, hansı şərtlər təmin ediləndən sonra istəyəcəyini təxmin etmək olar.

Bu təxminlər isə çox qorxulu nəticələrlə bağlıdır.

Dağlıq Qarabağ probleminin həlli üçün bir neçə dəfə münbit zəmin olub. Bunlardan birincisində bu münbit zəmin Ermənistandasaray çevrilişiilə nəticələnib, prezident Ter Petrosyan hakimiyyətdən uzaqlaşdırılıb (fevral 1998), Dağlıq Qarabağ müharibəsinin əsas favoritlərindən olan Rusiyanın himayə etdiyi Robert Köçəryan Ermənistanda prezident postuna əyləşdirilib. İndiki prezident Serj Sərkisyan da elə həmin Robert Köçəryanın varisi hesab edilir.

Münaqişənin həlli üçün ikinci münbit zəmin 1999-cu ildə yarandı bu fürsət qana bulaşdırıldı. 1999-cu ildə jurnalist Nairi Unanyanın rəhbərliyi ilə Ermənistan parlamentində törədilən gülləbaran nəticəsində spiker Karen Dəmirçiyan baş nazir Vazgen Sərkisyan həlak oldu. Siyasi müşahidəçilər hesab edir ki, bu gülləbaranın arxasında Rusiyanın Dağlıq Qarabağa dair sülh danışıqlarını pozmaq cəhdi durub. Belə ki, 1999-cu ildə ATƏTin İstanbulda keçirilən zirvə toplantısında ABŞın vasitəçiliyilə Azərbaycan Ermənistan arasında ilkin sülh sazişinin razılaşdırılması gözlənilirdi. Məhz bu ərəfədə Ermənistan parlamentində baş verən terror həmin danışıqları dəfn etdi.

Göründüyü kimi, hər iki fürsət Rusiyanın müdaxiləsi ilə boşa çıxıb. “Subyektivadlandırmaq istədiyim səbəblər sırasında bu faktor dayanır.

90- illərə nisbətən Rusiya regionda indi daha da möhkəmdir. İndi Rusiyanın Ermənistan ərazisində möhkəmləndirilmiş hərbi bazası var bu baza (Gümrü) həmin regionda NATOya qarşı əsas forpostlardan biri sayılır. Rusiya Ermənistan hakimiyyətinin əsas fiqurlarını müəyyən edir. Dağlıq Qarabağ onun ətrafındakı 6 rayonun işğalı nəticəsində özünü blokadaya salmış Ermənistanın (“özünü blokadaya salmış Ermənistanifadəsini subyektiv saya bilərsiniz) demək olar ki, bütün həyat qaynaqlarına nəzarət Rusiyanın əlindədir. Ermənistan Ordusu da Rusiya Silahlı qüvvələrinin şəxsən prezident Putinin nəzarəti altındadır. Gürcüstanda Mixael Saakaşvilinin hakimiyyətə gəlməsi ilə oradakı rus hərbi bazalarının çıxarılmasından sonra Rusiya Ermənistan üzərindəki nəzarət imkanlarını daha da genişləndirib ki, Cənubi Qafqazda bu mühüm bazadan məhrum olmasın. (Azərbaycandan Rusiya ordusu hələ 1993- ildə çıxarılıb).

Demək, Qərbdə qədər çox çevrələr Ermənistanın Qarabağ üzərindəki işğalı faktını arxa plana ataraq problemin əsl mahiyyətini bilmədən bu problemin həlli barədə danışmağa üstünlük versələr, problem bir o qədər həll olunmamış qalacaq.

Dağlıq Qarabağ problemi əbədi hakimiyyətdüsturu

Rusiya bu problemin həll edilməsini istəmir. Çünki Qarabağ probleminin bu ya digər formada həlli həm Azərbaycanın, həm Ermənistanın Rusiyadan asılılıq imkanlarını azaldacaq. İndiki halda, Ermənistan bütün hakimiyyət isteblişmenti silahlı qüvvələri ilə birlikdə Rusiyanın nəzarəti altındadır. İlham Əliyev isə qətiyyətli siyasətçi olmayıb, prioritetləri müəyyən edə bilməyib daim vurnuxub. Təbii, İlham Əliyevin daha avtoritar daha çox korrupsioner olması faktını xüsusi qeyd etməklə, hər iki ölkədə avtoritarizmin mövcudluğu barədə əminliklə danışa bilərik. Hər iki ölkənin avtoritar lideri, öz hakimiyyətlərinin ömrünü uzatmaq üçün Rusiyaya sığınmağa üstünlük verirlər onların da hər ikisi əmindir ki, Dağlıq Qarabağ probleminin həlliəbədi hakimiyyətdüsturunu pozur.

Rusiya bu problemin həllinin mümkün qədər çox uzanmasını istəyir. Qərb isə problemin həlli üçün hər iki ölkədə demokratiyanın zəruriliyini başa düşmədi, başa düşmür belə görünür ki, uzun müddət başa düşməyəcək. Tərəflərdən hər hansı birini dəstəkləməklə, xüsusi imtiyaz tanımaqla bu münaqişənin həllini təsəvvür etmək mümkünsüzdür. Xalqlar da bir faktordur. Məsələn, mən, bir azərbaycanlı olaraq belə hesab edirəm yaxın (ən azı 100 illik) tarixin sənədlərinə güvənərək belə deyirəm ki, Ermənistanın ya ermənilərin Dağlıq Qarabağa iddia etməsinin heç bir əsası yoxdur. Ermənilər başqa cür hesab edirlər. Elə münaqişə buna görə yaranıb.

İlham Əliyev korrupsionerdir, avtoritar liderdir. Sərkisyan da Ermənistanın təbii sərvətləri miqyasında eyni tipli siyasətçidir. Amma indi Dağlıq Qarabağ konfliktinin həllini bu liderlərlə birlikdə təsəvvür etmək mümkün deyil. Üstəlik, Ermənistanın son hərbi kampaniyalardan çıxardığı nəticə budur ki, regiona Rusiyanın sülhyaratma qüvvələri gətirilməlidir. Mən bilmirəm, bu nəticəni cənab Sərkisyanın komandası çıxarıb, yoxsa bunu Putin onlara təklif edib. Amma hər bir halda, indiki şəraitdə Qarabağ konfliktinin həlli Cənubi Qafqazın tamamilə Rusiyanın nəzarəti altına keçməsi deməkdir bunu Cənubi Qafqaz ölkələrindən biri olan Ermənistanın əli ilə həyata keçirmək istəyirlər.

Ermənistana Azərbaycana fərqli münasibətlər ola bilər, bəs Rusiyaya necə? Qərb Cənubi Qafqazı birmənalı olaraq Rusiyanın nəzarətinə vermək istəyirmi? Əgər belə bir istək varsa, o halda, Minsk qrupunu da buraxıb Sərkisyanın hökumətinin təkliflərinə dəstək vermək lazımdır. Ermənistana kimin hansı münasibət bəsləməsindən asılı olmayaraq, bu belədir: orada Rusiyanın bir forpostu var Putin onu böyütmək istəyir. Aprelin 2-dən 5- qədər baş verən hərbi qarşıdurmanın əsas səbəbi elə bundan ibarətdir.

Rəy yaz

Söz istəyirəm

Грузия меняет западную ориентацию и идет на сближение с Россией? - беседа с экспертом по Кавказу Вадимом Дубновым в программе "Çətin sual"



Bizi sosial şəbəkələrdə izləyin

Xəbər lenti