Səfirin dedikləri və demədikləri

Ralf Horlemann bu həftə Azərbaycandakı dörd illik missiyasının yekunlarını açıqlayanda, onun vida mətbuat konfransı diqqətlə qurulmuş diplomatik balans təsiri bağışlayırdı: iqtisadiyyat, enerji, Avropa, təhlükəsizlik. Amma bir vaxtlar regionda Qərbin siyasi leksikonunun ayrılmaz hissəsi hesab olunan məsələlər — demokratiya, insan hüquqları və söz azadlığı barədə demək olar ki, heç nə səslənmədi.

Bəlkə də məhz bu susqunluq onun dedikləri qədər əhəmiyyətli idi.

Bakıda keçirdiyi dörd il ərzində Horlemann Azərbaycanın Avropa üçün sadəcə vacib enerji tərəfdaşından qitənin yeni geosiyasi arxitekturasının strateji elementinə çevrilməsinin şahidi olub. Jurnalistlərlə son görüşündə də o, əsasən məhz bundan danışdı.

2025-ci ildə Almaniya ilə Azərbaycan arasında ticarət dövriyyəsi 1,7 milyard avroya çatıb. Bu göstərici iki iqtisadiyyat arasında formalaşmış qarşılıqlı asılılığın göstəricisidir. Azərbaycan Almaniyaya əsasən neft və qaz ixrac edir, Almaniya isə Azərbaycana maşınlar, sənaye avadanlıqları və avtomobillər satır.

Lakin bu quru rəqəmlərin arxasında daha mürəkkəb reallıq dayanır.

Səfirin sözlərinə görə, üç Almaniya şirkəti SOCAR ilə on il müddətinə hər il iki milyard kubmetr Azərbaycan qazının alınmasına dair müqavilə bağlayıb. Bu qaz Almaniyaya birbaşa çatdırılmır. O, Avropa enerji bazarına swap əməliyyatları vasitəsilə daxil olur — resursların qitə daxilində yenidən bölüşdürülməsinə imkan verən mürəkkəb mübadilə mexanizmləri ilə.

Berlin üçün bu, sadəcə biznes deyil.

Rusiya enerji resurslarından kəskin uzaqlaşmadan sonra Avropa sabit alternativ mənbələr axtarmaqda davam edir. Yaxın Şərqdə yeni qeyri-sabitlik, o cümlədən Hörmüz boğazı üzərindən daşımalar üçün yaranan risklər fonunda Azərbaycanın əhəmiyyəti daha da artır.

Horlemann açıq şəkildə göstərdi ki, bu gün enerji diplomatiyanın dilinə çevrilib.

Onun sözlərinə görə, Berlinlə Bakı arasında siyasi münasibətlər də yüksələn xətt üzrə inkişaf edir. O, Azərbaycanın Rusiyanın Ukraynaya qarşı müharibəsində Kiyevə verdiyi dəstəyi və Bakı ilə İrəvan arasında sülh prosesində oynadığı rolu müsbət qiymətləndirdi.

Səfir ayrıca Azərbaycanın Avropa İttifaqı ilə münasibətlərinin əhəmiyyətini vurğuladı. Avropa Birliyi Azərbaycan enerji resurslarının əsas alıcısı olaraq qalır. Onun fikrincə, Brüssel getdikcə Azərbaycanı Avropa ilə Mərkəzi Asiya arasında körpü kimi görür, xüsusilə də qlobal ticarət marşrutlarının yenidən qurulduğu bir dövrdə strateji əhəmiyyət qazanan Orta Dəhlizin inkişafı kontekstində.

Amma məhz səslənməyən məqamlar bu görüşün əsas məzmununu daha aydın göstərirdi.

Xarici investorların hüquqi təminatların zəifliyi və müstəqil məhkəmə sisteminin olmaması ilə bağlı şikayətləri barədə Turanın sualına Horlemann ehtiyatla cavab verdi: Alman investorlarından belə şikayətlər eşitmədiyini dedi.

Bu cavab müxtəlif yozumlar üçün yer saxladı.

Daha diqqətçəkən isə onun Azərbaycanın daxili siyasi vəziyyəti barədə tam susması idi. Halbuki bir neçə il əvvəl bu mövzular Qərb diplomatlarının çıxışlarında demək olar ki, mütləq yer alırdı.

Nə mətbuat azadlığının vəziyyəti barədə danışıldı. Nə siyasi məhbuslardan bəhs olundu. Nə də vətəndaş cəmiyyətinin durumu gündəmə gətirildi.

Bu məsələlərə sonuncu dəfə 2024-cü ildə İnsan Hüquqları Gününə həsr olunmuş tədbirdə ABŞ, Böyük Britaniya, İsveçrə və Avropa Birliyi səfirləri açıq şəkildə toxunmuşdular. O vaxtdan bəri diplomatik ton açıq şəkildə dəyişib.

Bu dəyişiklik təsadüfi görünmür.

Ukraynada davam edən müharibə, enerji bazarındakı qeyri-sabitlik, İran ətrafında artan gərginlik və Cənubi Qafqazda nəqliyyat dəhlizləri uğrunda rəqabətin güclənməsi fonunda Qərbin Azərbaycana münasibəti getdikcə daha praqmatik xarakter alır. Təhlükəsizlik — enerji, hərbi və logistika təhlükəsizliyi — normativ gündəliyi arxa plana keçirir.

Bu gün Qərb paytaxtları üçün Bakı daha çox islahat obyekti deyil, strateji sabitliyin elementidir.

Və Almaniya səfirinin vida çıxışı bəlkə də bu yeni reallığın ən dəqiq ifadəsi idi: dəyərlərin vacib qaldığı, amma maraqların birinci yerə keçdiyi bir dövrün.