![Iranian President Masoud Pezeshkian, center left, and Iraqi Prime Minister Mohammed Shia al-Sudani, center right, meet at the government palace in Baghdad, Iraq, Wednesday, Sept. 11, 2024. (Ahmed Jalil/Pool Photo via AP)ASSOCIATED PRESS](https://turan.az/resized/news/2024/BAHNsJfCizl0TiEbUXSYsHPmaSsxwex55ibhXmVl-750-500-resize.webp)
Iranian President Masoud Pezeshkian, center left, and Iraqi Prime Minister Mohammed Shia al-Sudani, center right, meet at the government palace in Baghdad, Iraq, Wednesday, Sept. 11, 2024. (Ahmed Jalil/Pool Photo via AP)ASSOCIATED PRESS
AP: BAĞDAD (AP) – İran prezidenti Məsud Pezeşkian çərşənbə günü Qərbi tənqid edib və deyib ki, İsrail Qəzza müharibəsində “kütləvi qətllər törədir” və bunun üçün Avropa və Amerika silahlarından istifadə edir.
Vəzifəyə gəldikdən sonra ilk xarici səfəri zamanı Bağdadda çıxış edən Pezeşkian Tehranın Bağdadla əlaqələrini gücləndirəcəyinə ümid edir, çünki regional gərginlik hər iki şiə ölkəsini getdikcə genişlənən Yaxın Şərq müharibəsinə cəlb edir.
Oktyabrın 7-də Qəzza zolağında müharibəyə səbəb olan İsrailin cənubuna hücumundan sonra İran Fələstinin HƏMAS silahlı qruplaşmasına dəstək verib.
Yerli səhiyyə orqanlarının məlumatına görə, müharibə başlayandan bəri Qəzzada 40 mindən çox fələstinli həlak olub.
Müharibə həmçinin böyük dağıntılara və Qəzzanın 2,3 milyon əhalisinin təxminən 90%-nin didərgin düşməsinə səbəb olub.
“İsrail qadınları, uşaqları, gəncləri və qocaları kütləvi şəkildə qətlə yetirir. Xəstəxanaları və məktəbləri bombalayırlar”, – Pezeşkian bildirib.
“Bütün bu cinayətlər Avropa və Amerika döyüş sursatları və bombalarından istifadə edilməklə törədilir”, o, təfərrüatlara varmadan əlavə edib.
Çərşənbə axşamı gecəsi Pezeşkiyanın gəlişi ərəfəsində ABŞ ordusunun istifadə etdiyi Bağdad Beynəlxalq hava limanının ərazisində partlayış baş verib.
ABŞ səfirliyi daha sonra insidenti Amerika diplomatik obyekti olan Bağdaddakı xarici diplomatik xidmətlər binasına “hücum” adlandıraraq, “zərərin” və partlayışın səbəbinin qiymətləndirildiyini bildirib. Daha ətraflı məlumat verilmirdi.
Pezeşkianın səfəri hər iki ölkə üçün böyük əhəmiyyət kəsb edir.
İran üçün iqtisadi, siyasi və dini səbəblərə görə İraqla əlaqələri vacib olaraq qalır, bu xüsusilə 1980-ci illərdə İrana qarşı qanlı, onilliklər davam edən müharibəyə başlayan diktator Səddam Hüseyni devirən ABŞ-ın 2003-cü ildə İraqa hücumundan sonra aktual olub.
Bağdad isə ölkənin nüfuzlu şiə yaraqlılarını dəstəkləyən Tehranla və vaxtilə dominantlıq edən “İslam Dövləti” ekstremist qruplaşmasının qalıqları ilə mübarizəni davam etdirən və İraqda 2500 hərbçi saxlayan ABŞ ilə münasibətlərini balanslaşdırmağa çalışır.
ABŞ qoşunları İran üçün həm hərfi, həm də ritorik hədəf olaraq qalır, xüsusən də İsrailin Qəzzada HƏMAS ilə təxminən bir ildir davam edən müharibəsi fonunda.
İraqın baş naziri Məhəmməd Şia əl-Sudani Pezeşkianla birgə mətbuat konfransı zamanı jurnalistlərə bildirib ki, çərşənbə günü iki qonşu ölkə münasibətləri gücləndirmək üçün 14 anlaşma memorandumu imzalayıb.
O, həmçinin İraqın hava məkanından İslam Respublikasına hücum etmək üçün istifadə edilməyəcəyinə söz verib, bu açıq-aşkar İsrailə işarədir.
İyul ayında İranın yeni prezidenti kimi and içən Pezeşkian İraqın müqəddəs Kərbəla və Nəcəf şəhərlərindəki şiə ziyarətgahlarını da ziyarət edəcək, cənubdakı Bəsrə şəhərini İran və İraqın yarı muxtar şimal Kürd bölgəsinin paytaxtı Ərbillə birləşdirəcək bir dəmir yolu layihəsinə nəzər salacaq.
Bununla belə, İran və İraq arasında gərginlik, xüsusən də İran raketlərinin son altı ildə kürd silahlılarını hədəf alaraq İraqdakı obyektləri, ABŞ əsgərlərinin olduğu bazanı, həmçinin İranın iddiasına görə İrakda İsrail obyektləri olan hədəflərini vurmasından sonra davam edir.
İran aprel ayında İsrailə misli görünməmiş birbaşa hücumunda İraq üzərindən də raketlər və pilotsuz uçuş aparatları buraxıb.
Hücum İsrailin Suriyanın Dəməşq şəhərində İran diplomatik iqamətgahına hücumu nəticəsində iki iranlı generalın və beş zabitin, həmçinin İranın müttəfiqi olan Livan şiə qruplaşması “Hizbullah”ın bir üzvünün həlak olmasından sonra baş verib.
İslam Respublikası həmçinin HƏMAS lideri İsmayıl Haniyənin iyul ayında Tehranda öldürülməsi ilə bağlı İsraili əlavə cavab tədbirləri ilə hədələyib, bura bir raket zərbəsi də daxil ola bilər.
İraqın elektrik enerjisinə olan tələbatını ödəmək üçün idxal olunan İran təbii qazını təmin etmək üçün də yaxın əlaqələrə ehtiyacı var.
İraqın xam nefti ilə barter razılaşması sayəsində tədarüklər davam edir, baxmayaraq ki, sürətlə inkişaf edən nüvə proqramına görə Tehranı hədəf alan ABŞ sanksiyaları Bağdada təzyiq göstərir.
Bu arada, çərşənbə axşamı Birləşmiş Ştatlar və Britaniya rəsmi olaraq İranı Rusiyanı Ukraynaya qarşı istifadə etmək üçün qısa mənzilli ballistik raketlərlə təchiz etməkdə ittiham edərək, həm Moskva, həm də Tehrana qarşı yeni sanksiyalar elan ediblər.
ABŞ hərbçilərinin İraqda qalması İran üçün narahatlıq doğurur.
İsrail və HƏMAS arasında müharibə başlayandan bəri İranla müttəfiq olan İraq yaraqlıları buradakı Amerika hərbçilərinə hücum edib və bu, Amerikanın yaraqlılara qarşı hava hücumlarına səbəb olub.
İraqlı siyasətçilər ABŞ qoşunlarının ölkədə saxlanmasına dəstək olub-olmaması ilə bağlı müzakirələri davam etdirirlər.
Rəy yaz