Yalnız dəniz səsinin eşidilməli olduğu yerdə: kvadrosikllər Azərbaycanın çimərliklərini və yaşayış zonalarını necə zəbt edir

Axşam saatlarında çimərlikdə, havanın istisi səngiyəndə və ailələr dəniz kənarına çıxanda, istirahətin adi ritmini getdikcə daha çox dalğaların səsi deyil, mühərriklərin uğultusu pozur.

Uşaqların qumdan qalalar qurduğu, yaşlı insanların suyun kənarında oturduğu dar sahil zolağında kvadrosikllər yüksək sürətlə hərəkət edir, qum və toz qaldırır. Bəzən sükan arxasında yeniyetmələr olur. Bəzən isə bir neçə dəqiqə əvvəl ilk dəfə sükan arxasına keçən insanlar.

“Artıq uşaqları suyun yanına buraxmağa qorxuruq,” — deyir iyirmi ildən artıqdır yayını burada keçirən sahilyanı bağ qəsəbəsinin sakini Leyla Məmmədova. “Əvvəllər təhlükə yalnız dənizdə idi. İndi sahildə də var.”

Hələ yaxın vaxtlara qədər istisna kimi görünən bu mənzərə indi yeni normaya çevrilir.

Yerli sakinlərin sözlərinə görə, Abşeronun sahilyanı qəsəbələrində — Buzovna, Bilgəh, Zağulba, Mərdəkan — kvadrosikl icarəsinin spontan bazarı formalaşıb. Özəl sahiblər ödəniş müqabilində texnikanı birbaşa çimərlikdə istirahət edənlərə verir, çox vaxt heç bir təlimat vermədən, yaş yoxlamadan və hər hansı məsuliyyət götürmədən.

Bu isə hüquqi baxımdan heç vaxt motorlu texnikanın hərəkəti üçün nəzərdə tutulmamış zonada baş verir.

Azərbaycan Respublikasının “Yol hərəkəti haqqında” Qanununa görə, nəqliyyat vasitələrinin hərəkəti bütün hərəkət iştirakçılarının, o cümlədən piyadaların təhlükəsizliyi prinsipi əsasında tənzimlənir. Qanun yol hərəkəti təhlükəsizliyini insanların və cəmiyyətin yol-nəqliyyat hadisələrindən və onların nəticələrindən qorunma səviyyəsi kimi müəyyən edir.

Praktikada bu sadə bir məna daşıyır: mexaniki nəqliyyat vasitəsi insanlara birbaşa təhlükə yaradan yerdə istifadə oluna bilməz.

Sakinlərin istinad etdiyi məhz budur.

“Bura nə trasdır, nə də boş ərazidir. Burada uşaqlar, uşaq arabaları, yaşlı insanlar var. Bir səhv dönüş faciə ilə nəticələnə bilər,” — deyir bağ sahibi Elmar Həsənov.

Şikayətlər yalnız çimərliklə məhdudlaşmır.

Yaşayış massivlərinin daxilində kvadrosikllər başqa bir problemin — səs-küyün bir hissəsinə çevrilib.

Gecə saatlarında və səhər tezdən mühərriklərin səsi insanların ilboyu yaşadığı küçələrin sakitliyini pozur.

“Bəzən elə bilirsən ki, qəsəbədə yox, motokros yarışının yanında yaşayırsan,” — deyir bağ sakinlərindən biri.

Ancaq məsələ təkcə rahatlıqda deyil.

Azərbaycanın yol hərəkəti təhlükəsizliyi üzrə dövlət proqramında hökumət açıq şəkildə etiraf edir ki, mexaniki nəqliyyat vasitələrinin sayının artması qəza, xəsarət və ölüm risklərini birbaşa artırır, vətəndaşların qorunması isə dövlət siyasətinin ayrıca prioriteti kimi göstərilir.

Xüsusi narahatlıq doğuran məqam azyaşlıların iştirakıdır.

Bir çox çimərliklərdə yeniyetmələr kvadrosiklləri sürücülük vəsiqəsi olmadan idarə edir. Azərbaycan qanunvericiliyinə əsasən mexaniki nəqliyyat vasitəsini idarə etmək üçün müvafiq sürücülük hüququ, qeydiyyat sənədləri və icbari sığorta tələb olunur.

Amma qumun üstündə bu qaydalar faktiki olaraq yox olur.

Nömrə yoxdur. Nəzarət yoxdur. Müfəttiş yoxdur.

Və hüquqşünasların dediyinə görə, əgər qəza və ya vurma hadisəsi baş verərsə, hüquqi məsuliyyət texnika sahibi, icarəyə götürən şəxs və azyaşlının valideynləri arasında qeyri-müəyyən qala bilər.

Məsələnin ekoloji tərəfi də var.

Kvadrosikllərin təkərləri qum örtüyünün üst qatını dağıdır, sahilyanı bitki örtüyünü məhv edir və sahil eroziyasını sürətləndirir. Ekosistemi onsuz da həssas olan Abşeron yarımadası üçün bu, xırda məsələ deyil.

Bu gün sual artıq kvadrosikllərin kiməsə xoş gəlib-gəlməməsində deyil.

Sual ondadır ki, əyləncə ilə ictimai təhlükəsizlik arasında sərhəd haradan keçir.

Abşeron sakinləri üçün bu sərhəd çoxdan pozulub.

“Hələ heç kimi vurmayıblar deyə hamı elə davranır ki, guya problem yoxdur,” — deyir sahildə növbəti dəfə iki yeniyetmənin mindiyi kvadrosiklin sahil boyunca uzaqlaşmasını izləyən istirahətçilərdən biri.

Onların arxasında yalnız toz qalır.

Və bir hiss — bunun şikayətlə deyil, bədbəxt hadisə ilə bitməsinin sadəcə zaman məsələsi olduğu hissi.