Hörmüz uğrunda mübarizə: ABŞ niyə İrana zərbələri bərpa etdi?

ABŞ bir aydan artıq fasilədən sonra ilk dəfə İran ərazisinə zərbə endirərək Hörmüz boğazındakı Larak adasında yerləşən iki raket buraxılış qurğusunu vurub. Tehran ABŞ-nin İordaniyadakı hərbi obyektlərinə raket zərbələri ilə cavab verərək genişmiqyaslı döyüş əməliyyatlarının yenidən başlanması riskini artırıb.

ABŞ Mərkəzi Komandanlığı bildirib ki, İslam İnqilabı Keşikçiləri Korpusunun qüvvələri boğaza dəniz minaları daşıyan raketlər buraxmağa hazırlaşırdı. CENTCOM nümayəndəsi əməliyyatı “birbaşa təhlükəyə” qarşı “məhdud və dəqiq tədbir” adlandırıb.

Zərbə ABŞ-nin beynəlxalq gəmiçilik marşrutlarının minalardan təmizlənməsi əməliyyatını başa çatdırmasından bir neçə gün sonra endirilib. Müharibədən əvvəl dünya neft ticarətinin təxminən beşdəbirinin keçdiyi Hörmüz boğazı Tehranın ABŞ və onun müttəfiqlərinə təzyiq göstərmək üçün əsas vasitəsi olaraq qalır.

İİKK hərbçilər və mülki şəxslər arasında ölən və yaralananların olduğunu bildirib və hücumu “strateji və ölümcül səhv” adlandırıb. İtkilər haqqında məlumatlar müstəqil mənbələr tərəfindən təsdiqlənməyib.

İran cavab olaraq İordaniyadakı Kral Hüseyn və Əl-Əzraq bazalarına ballistik raketlərlə hücum etdiyini, texniki və təmir infrastrukturunu, eləcə də ABŞ aviasiyasının yerləşdiyi əraziləri vurduğunu bildirib. İordaniya ordusu ölkənin hava məkanını pozan səkkiz raketin hava hücumundan müdafiə sistemləri tərəfindən zərərsizləşdirildiyini açıqlayıb. Ciddi dağıntılar və ya itkilər barədə məlumat verilməyib.

Hədəflərin məhdud seçilməsi Vaşinqtonun yeni genişmiqyaslı hava kampaniyasına başlamadan gəmiçilik üçün konkret təhlükəni aradan qaldırmağa çalışdığını göstərir. Eyni zamanda zərbə ABŞ əməliyyatlarındakı fasilənin güc tətbiqindən imtina demək olmadığını nümayiş etdirməli idi.

Tehran üçün ABŞ ərazisindən kənardakı bazalara hücum Vaşinqtonun bütün regional hərbi infrastrukturuna zərbə endirmək imkanını göstərmək üsulu olub. İordaniyanın seçilməsi öz ərazisində ABŞ qüvvələrinin yerləşdirilməsinə şərait yaradan müttəfiqlərə təzyiqi də artırır.

Neft bazarı iştirakçıları hesab edirlər ki, yeni zərbə mübadiləsi danışıqlara tezliklə qayıtmaq imkanlarını azaldır. “Biz ABŞ–İran danışıqlarının üçüncü rübün sonunadək bərpa olunacağına ümid edirdik, lakin indi bu, daha az ehtimal olunur”, — Reuters analitikin fikrini sitat gətirib.

Neft qiymətləri dərhal reaksiya verib: Brent markalı neft 2%-dən çox bahalaşaraq bir barel üçün 90 dolları keçib. Boğazdan keçən və izləmə sistemlərində görünən ticarət gəmilərinin sayı gündə təxminən beşədək azalıb.

Əsas risk məhdud əməliyyatın yeni qarşılıqlı zərbələr dövrünə səbəb ola bilməsidir. ABŞ hərbçilərinin həlak olması Vaşinqtonu hədəflərin siyahısını genişləndirməyə məcbur edə bilər. İranın enerji infrastrukturuna hücum isə Tehranı boğazı yenidən minalamağa sövq edə bilər. Bu halda gəmiçilik azadlığı uğrunda mübarizə regional müharibənin növbəti mərhələsinə çevriləcək.