John Deere Bakıya qayıdır: Azərbaycanın kənd təsərrüfatında yeni texnoloji modernləşməyə nə üçün ehtiyacı var?

Azərbaycan Prezidenti İlham Əliyev iyulun 16-da John Deere şirkətinin Müstəqil Dövlətlər Birliyi və Mərkəzi Asiya üzrə prezidenti, John Deere Walldorf International GmbH şirkətinin baş icraçı direktoru Çaba Leykonu və John Deere şirkətinin Müstəqil Dövlətlər Birliyi üzrə vitse-prezidenti Peter Zakseni qəbul edib.

Prezident Administrasiyasının məlumatına görə, tərəflər müasir texnologiyaların tətbiqini, kənd təsərrüfatına dövlət dəstəyini və əməkdaşlığın genişləndirilməsi imkanlarını müzakirə ediblər. Görüşün yekunlarına əsasən konkret müqavilələr, investisiyaların həcmi və layihələrin həyata keçirilməsi müddətləri açıqlanmayıb.

Lakin görüşün məzmunu və iştirakçıların tərkibi tərəflərin əsas maraqlarını müəyyənləşdirməyə imkan verir.

İlham Əliyevin yeddi ay ərzində Amerikanın John Deere korporasiyasının regional rəhbərliyi ilə ikinci görüşü tərəflərin əməkdaşlığın ümumi müzakirəsindən konkret layihələrin hazırlanmasına keçdiyini göstərir. Söhbət yalnız traktor və kombaynların tədarükündən deyil, həm də dəqiq əkinçilik sisteminin yaradılmasından, taxıl və pambıq istehsalının rəqəmsallaşdırılmasından, kadrların hazırlanmasından və müəyyən əməliyyatların mümkün lokallaşdırılmasından gedə bilər.

2025-ci ildə başlanmış danışıqların davamı

Hazırkı görüş 2025-ci il dekabrın 10-da keçirilmiş danışıqların davamı olub. Həmin vaxt Çaba Leyko Azərbaycanın pambıqçılıq sektoru ilə bağlı John Deere təşəbbüsünü təqdim etmişdi. Tərəflər, həmçinin tədris və təlim mərkəzinin yaradılmasını, suvarma, logistika, eləcə də pambıq və taxıl istehsalının bütün zəncirinin rəqəmsallaşdırılmasını müzakirə etmişdilər.

Bu dəfə tərkibinə şirkətin Müstəqil Dövlətlər Birliyi üzrə vitse-prezidentinin də daxil olduğu yüksək səviyyəli nümayəndə heyətinin təkrar səfəri John Deere şirkətinin Azərbaycan bazarını regional fəaliyyətinin müstəqil və perspektivli istiqaməti kimi nəzərdən keçirdiyini göstərir.

Danışıqların intensivləşməsinin əsas səbəbi dövlətin və şirkətin maraqlarının üst-üstə düşməsidir. Azərbaycan aqrar sektorun məhsuldarlığını artırmalı və ərzaq təhlükəsizliyini gücləndirməlidir. John Deere isə kənd təsərrüfatının modernləşdirilməsinin əhəmiyyətli dərəcədə dövlət tərəfindən maliyyələşdirildiyi bazarda iştirakını genişləndirməkdə maraqlıdır.

Yeni Dövlət Proqramı bazarı açır

Görüş kənd təsərrüfatının inkişafı üzrə yeni Dövlət Proqramının qəbulundan az sonra keçirilib. Proqramın məqsədi ölkənin əsas ərzaq məhsulları ilə mümkün qədər yüksək səviyyədə özünü təmin etməsinə nail olmaqdır.

İlham Əliyev may ayında proqramın əsas istiqamətlərini açıqlayıb: müasir suvarma sistemlərinin genişləndirilməsi, aqrar infrastrukturun yenilənməsi, məhsuldarlığın artırılması, anbar imkanlarının inkişaf etdirilməsi, gübrə təchizatının yaxşılaşdırılması və təsərrüfatların texniki cəhətdən yenidən təchiz edilməsinin davam etdirilməsi.

Müasir suvarma sistemləri ilə əhatə olunan torpaq sahələrinin 130 min hektardan 300 min hektara çatdırılması planlaşdırılır. Eyni zamanda, yüz minlərlə hektar kənd təsərrüfatı torpağını su ilə təmin etməli olan Şirvan və Qarabağ kanalları yenidən qurulur. Kənd təsərrüfatı məsələlərinə həsr olunmuş müşavirədə İlham Əliyev vurğulayıb ki, müasir təsərrüfatdaxili suvarma şəbəkəsi olmadan iri kanalların tikintisi özlüyündə məhsuldarlığın gözlənilən artımını təmin etməyəcək.

John Deere şirkətinin imkanları məhz bu nöqtədə maşın tədarükü çərçivəsindən kənara çıxır. Şirkətin müasir texnikası peyk naviqasiyasını, avtomatik idarəetməni, əkin sahələrinin xəritələşdirilməsini, yanacaq sərfiyyatına nəzarəti, dəqiq səpini, gübrələrin dəyişən norma ilə verilməsini və məsafədən monitorinqi vahid sistemdə birləşdirir.

Dövlət üçün bu, suvarma və torpaq infrastrukturuna qoyulan investisiyaların səmərəliliyini artırmaq imkanıdır. John Deere üçün isə texnika, proqram təminatı, texniki xidmət və kadr hazırlığı üçün potensial olaraq böyük bazardır.

Nə üçün diqqət mərkəzində pambıq və taxıl dayanır?

Pambıqçılıq və taxıl istehsalı ilkin əməkdaşlığın ən ehtimal olunan istiqamətləridir. Bu sahələr böyük əraziləri əhatə edir, çoxlu sayda texnika tələb edir və avtomatlaşdırmadan nəzərəçarpacaq nəticə əldə etməyə imkan yaradır.

Taxıl sektorunda əsas vəzifə məhsuldarlığı artırmaq və idxaldan asılılığı azaltmaqdır. Avtomatlaşdırılmış səpin, sahələrin vəziyyətinə nəzarət və biçin zamanı itkilərin azaldılması əkin sahələrini mütənasib şəkildə genişləndirmədən istehsalın həcmini artıra bilər.

Pambıqçılıqda rəqəmsallaşdırma torpağın hazırlanması və səpindən başlayaraq məhsulun yığılmasına və xam pambığın emal müəssisələrinə təhvil verilməsinədək bütün istehsal dövrünü izləməyə imkan verir. Bu, dövlət subsidiyalarının şəffaflığını artırır, faktiki əkin sahələrinin və məhsuldarlığın daha dəqiq uçotunu aparmağa imkan yaradır, həmçinin istehsal xərclərini azaldır.

John Deere Azərbaycana ayrıca maşın deyil, texnikanın, proqram təminatının, peyk məlumatlarının və servis xidmətinin vahid sistem kimi fəaliyyət göstərdiyi bütöv texnoloji platforma təklif edə bilər.

Görüşün mümkün nəticələri

İlk praktiki nəticə traktorların, taxılbiçən və pambıqyığan kombaynların satın alınmasının genişləndirilməsi ola bilər. Lakin maliyyələşdirmə modeli daha böyük əhəmiyyət daşıyacaq. Azərbaycanda kənd təsərrüfatı texnikasının əhəmiyyətli hissəsi dövlət dəstəyi ilə alındığı üçün əməkdaşlıq subsidiyaları, güzəştli lizinqi və ya fermerlərin kreditləşdirilməsini əhatə edə bilər.

İkinci istiqamət John Deere tədris və təlim mərkəzinin yaradılması ola bilər. Müasir texnika operatorlar, mühəndislər, aqronomlar və məlumatların emalı üzrə mütəxəssislər tələb edir. Kadr hazırlığı olmadan bahalı avtomatlaşdırma sistemlərindən yalnız qismən istifadə edilə bilər ki, bu da dövlət xərclərinin iqtisadi səmərəsini azaldar.

Üçüncü mümkün nəticə servis infrastrukturunun inkişafıdır. Texnika parkının genişlənməsi ehtiyat hissələrinin, diaqnostika avadanlıqlarının və ixtisaslı təmir mütəxəssislərinin daimi mövcudluğunu tələb edəcək. Bu, yeni iş yerlərinin yaradılmasına və ölkə daxilində yerinə yetirilən əməliyyatların payının tədricən artırılmasına imkan verə bilər.

Uzunmüddətli perspektivdə bəzi texnika növlərinin və ya asma avadanlıqların yığılmasının lokallaşdırılması istisna edilmir. İlham Əliyev əvvəllər kənd təsərrüfatı texnikasının yerli istehsalının genişləndirilməsi niyyətindən danışıb. Lakin indiki mərhələdə John Deere zavodunun tikintisi və ya yığım istehsalının təşkili barədə rəsmi açıqlama verilməyib.

Qarabağ və Şərqi Zəngəzur sınaq meydanı kimi

İşğaldan azad edilmiş ərazilərdə kənd təsərrüfatının bərpası əlavə imkanlar açır. Qarabağda və Şərqi Zəngəzurda yeni təsərrüfatlar yaradılır, su anbarları və suvarma sistemləri tikilir, iri torpaq sahələri isə müasir texnoloji tələblər nəzərə alınmaqla planlaşdırıla bilər.

Torpaqların çoxsaylı kiçik təsərrüfatlar arasında bölündüyü köhnə aqrar rayonlardan fərqli olaraq, bərpa olunan ərazilərdə iri rəqəmsallaşdırılmış istehsal kompleksləri yaratmaq daha asandır. Buna görə də həmin ərazilər pilotsuz texnikanın, peyk əsaslı idarəetmə sistemlərinin, rəqəmsal əkin xəritələrinin və resursların avtomatlaşdırılmış uçotunun tətbiqi üçün sınaq meydanına çevrilə bilər.

Lakin mina təhlükəsinin qaldığı ərazilərdə belə texnikanın istifadəsi əvvəlcədən minatəmizləmə işlərinin aparılmasını və təhlükəsiz kənd təsərrüfatı zonalarının dəqiq müəyyənləşdirilməsini tələb edəcək.

Bahalı modernləşmənin riskləri

John Deere ilə əməkdaşlığın genişləndirilməsi məhsuldarlığı artıra bilər, lakin eyni zamanda maliyyə və texnoloji risklər yaradır.

İdxal olunan texnika, ehtiyat hissələri və proqram təminatı bahadır və valyuta məzənnəsinin dəyişməsindən asılıdır. Rəqəmsal sistemlər çox vaxt müntəzəm yenilənmə, ödənişli xidmətlər və fasiləsiz texniki dəstək tələb edir. Kiçik fermer təsərrüfatları üçün onların müstəqil şəkildə alınması iqtisadi baxımdan səmərəsiz ola bilər.

Buna görə də yüksək texnologiyalı texnikadan iri təsərrüfatların, aqroparkların, kooperativlərin və ya kiçik istehsalçılara xidmət göstərən ixtisaslaşmış servis şirkətlərinin istifadə etdiyi model daha real görünür.

Kənd təsərrüfatı məlumatlarına sahiblik məsələsi də az əhəmiyyət daşımır. Xarici rəqəmsal platformalar tətbiq edilərkən dövlət əkin sahələri, məhsuldarlıq və texnikanın fəaliyyəti haqqında məlumatların harada saxlanılacağını, həmin məlumatlara kimin çıxış əldə edəcəyini və onların digər sistemlərə köçürülməsinin mümkün olub-olmadığını müəyyənləşdirməlidir.

Maşın satışından texnoloji tərəfdaşlığa

John Deere Walldorf International GmbH Amerika korporasiyasının beynəlxalq kommersiya və koordinasiya bölməsidir. Şirkət Almaniyada yerləşən istehsal zavodu deyil, lakin texnikanın və rəqəmsal xidmətlərin xarici bazarlarda təşviqinə, eləcə də dilerlərlə əməkdaşlığa cavabdehdir.

Şirkətin baş icraçı direktorunun Azərbaycan Prezidenti ilə danışıqlarda iştirakı müzakirələrin ayrıca kommersiya sövdələşməsi deyil, regional strategiya səviyyəsində aparıldığını göstərir.

Bununla belə, iyulun 16-da keçirilmiş görüş hələlik siyasi və işgüzar siqnal olaraq qalır. Heç bir saziş, investisiya layihəsi və ya satınalma proqramı ictimaiyyətə təqdim edilməyib. Danışıqların real əhəmiyyəti konkret qərarlar qəbul edildikdən sonra aydınlaşacaq: təlim mərkəzinin yaradılması, pilot rəqəmsal təsərrüfatların işə salınması, lizinq müqavilələrinin bağlanması və ya servis və istehsal əməliyyatlarının lokallaşdırılması.

Əgər bu addımlar atılarsa, John Deere ilə əməkdaşlıq Azərbaycanın kənd təsərrüfatının mexanikləşdirilməsindən onun kompleks texnoloji modernləşdirilməsinə keçidinin bir hissəsinə çevrilə bilər. Proses yalnız bahalı texnikanın idxalı ilə məhdudlaşarsa, nəticə əsasən dövlət subsidiyalarından və təsərrüfatların alınmış texnikadan səmərəli istifadə etmək qabiliyyətindən asılı olacaq.