Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin səlahiyyətləri harada bitir?

Rayon administrasiyasının “Turan” Analitik Xidmətinin direktorunun sorğularına verdiyi cavablar ərazidə aparılan işlərin əlaqələndirilməsi və nəzarəti üzrə məsuliyyəti onun üzərindən götürmür

“Turan” Analitik Xidmətinin direktoru Mehman Əliyev Xəzər rayonunun Buzovna qəsəbəsində yağış və qrunt sularının Xəzər dənizinə axıdılması üçün nəzərdə tutulan drenaj xəttinin tikintisi ilə bağlı dövlət qurumlarına məktublar və informasiya sorğuları göndərib.

Sorğularda tikintinin hüquqi əsasları, sifarişçi və podratçı, layihənin və icazə sənədlərinin mövcudluğu, texniki və ekoloji nəzarət, suyun dənizə axıdılmasının təhlükəsizliyi, işlərin müddəti, yol örtüyünün bərpası və dövlət qurumlarının məsuliyyəti barədə suallar qoyulub.

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin cavabları 4 iyun və 11 avqust 2026-cı il tarixlərində göndərilib. Hər iki məktubda rayon administrasiyası xidməti yoxlamaların, texniki müayinələrin və nəzarətin aparılmasının, habelə yoxlamaların nəticələrinə hüquqi qiymət verilməsinin onun səlahiyyətlərinə daxil olmadığını bildirib.

Bu mövqe qanunvericiliyə nə dərəcədə uyğundur?

Cavablarda nə deyilir?

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti başçısının müavini, Sosial-iqtisadi məsələlər, memarlıq-tikinti məsələləri və rayon təsərrüfatı şöbəsinin müdiri Əfsər Mirzəliyevin imzaladığı 4 iyun tarixli məktubda müraciətə aidiyyəti üzrə baxıldığı bildirilir.

Rayon administrasiyasının cavabında deyilir:

Müraciətdə qeyd olunan xidməti yoxlamaların, texniki müayinələrin, nəzarət və yoxlama nəticələrinə hüquqi qiymət verilməsi məsələləri Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin qanunvericiliklə müəyyən edilmiş səlahiyyətləri çərçivəsinə daxil deyildir.

Rayon icra hakimiyyəti başçısının müavini, Ərazi-təşkilat və ictimai-siyasi məsələlər şöbəsinin müdiri Lalə Əhmədovanın imzaladığı 11 avqust tarixli məktubda da, demək olar, eyni ifadə təkrarlanır.

Məktublarda həmçinin bildirilir ki, icra hakimiyyəti qaldırılan məsələ ilə bağlı İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinə rəsmi müraciət göndərib.

Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi yanında Suların İstifadəsinə və Mühafizəsinə Dövlət Nəzarəti Xidmətinin məlumatına əsasən, Buzovna ərazisindəki drenaj xəttinin dənizə axıdılan hissəsinə ən yaxın məsafədə yerləşən baxış quyusundan su nümunəsi götürülüb. İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinin Mərkəzi Laboratoriyasında aparılan analiz nəticəsində suda çirkləndirici maddələrin aşkar edilmədiyi bildirilib.

Ərazinin nəzarətə götürüldüyü və gələcəkdə drenaj xəttinə təyinatına uyğun olmayan qanunsuz qoşulma aşkar edilərsə, qanunauyğun tədbirlər görüləcəyi də qeyd olunub.

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti hansı məsələlərdə haqlıdır?

Bakıda şəhərsalma və tikinti sahəsində xüsusi səlahiyyət bölgüsü tətbiq olunur.

Paytaxtın inzibati ərazisində əksər obyektlərin tikintisinə və istismarına icazəni rayon icra hakimiyyətləri deyil, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi verir.

Dövlət tikinti nəzarəti də Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin səlahiyyətlərinə aid deyil. Tikinti işlərinin təsdiq edilmiş layihəyə, məcburi normalara və təhlükəsizlik tələblərinə uyğunluğunun yoxlanılması əsasən Fövqəladə Hallar Nazirliyinin səlahiyyətlərinə daxildir.

Suların istifadəsinə və mühafizəsinə nəzarət, suyun tərkibinin laboratoriya şəraitində öyrənilməsi və drenaj sisteminin texniki qiymətləndirilməsi su təsərrüfatı və ixtisaslaşmış nəzarət qurumlarının səlahiyyətlərinə aiddir.

Deməli, rayon icra hakimiyyəti:

• tikintiyə icazə verərkən Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsini əvəz etmir;
• dövlət tikinti nəzarətini həyata keçirmir;
• suyun laboratoriya analizini özü aparmalı deyil;
• ixtisaslaşmış su və ekoloji nəzarət qurumlarını əvəz etmir;
• başqa dövlət orqanlarının keçirdiyi yoxlamaların nəticələrinə yekun hüquqi qiymət vermək səlahiyyətinə malik deyil.

Rayon administrasiyasının mövqeyi bu məhdud çərçivədə əsaslı sayıla bilər.

Ancaq ümumiyyətlə “nəzarət” məsələsinin onun səlahiyyətlərinə daxil olmadığını bildirmək həddindən artıq geniş və hüquqi baxımdan qeyri-dəqiq yanaşmadır.

Rayonun səlahiyyətləri məktubları başqa qurumlara göndərməklə bitmir

Prezidentin 6 iyun 2012-ci il tarixli 648 nömrəli Fərmanı ilə təsdiq edilmiş “Yerli icra hakimiyyətləri haqqında Əsasnamə” rayon administrasiyalarına şəhərsalma, infrastruktur, abadlıq və ətraf mühitin mühafizəsi sahəsində konkret vəzifələr verir.

Əsasnamənin 3.11.1-ci bəndinə görə, yerli icra hakimiyyəti müvafiq ərazidə memarlıq və şəhərsalma sahəsində dövlət siyasətinin həyata keçirilməsini təmin edir.

Əsasnamənin 3.11.2-ci bəndi təsdiq edilmiş şəhərsalma sənədlərinə, norma və qaydalara uyğun olaraq şəhərsalma fəaliyyətinə nəzarətin həyata keçirilməsini nəzərdə tutur.

Tikinti norma və qaydalarına əməl edilmədiyi aşkar edilərsə, yerli icra hakimiyyəti 3.11.5-ci bəndə əsasən tikintinin dayandırılması üçün məhkəməyə və ya Fövqəladə Hallar Nazirliyinə müraciət etməlidir.

Əsasnaməyə görə, yerli icra hakimiyyəti həmçinin:

• rayon ərazisində ətraf mühitin mühafizəsi üçün tədbirlər görür;
• infrastrukturun tikintisi və təmirində iştirak edən fiziki və hüquqi şəxslərin fəaliyyətini əlaqələndirir;
• sosial və istehsal infrastrukturu obyektlərinin tikintisini və təmirini təşkil edir;
• ətraf ərazilərin çirklənməsi təhlükəsi yarada bilən tikinti meydançalarının saxlanılmasına nəzarət edir;
• tikinti işləri başa çatdıqdan sonra ərazinin abadlaşdırılmasına və yaşıllaşdırılmasına nəzarət edir;
• mühəndis və nəqliyyat infrastrukturu obyektlərinin tikintisi layihələri ilə bağlı təkliflər verir;
• torpağı, havanı və su hövzələrini çirkləndirə bilən tikinti layihələrinin və obyektlərin ekoloji ekspertizasının keçirilməsini tələb edə bilər;
• ekspertizanın nəticəsi mənfi olduqda layihənin yenidən işlənilməsi və ya tikintinin dayandırılması məsələsini səlahiyyətli dövlət orqanları qarşısında qaldıra bilər.

Beləliklə, rayon icra hakimiyyəti ixtisaslaşmış dövlət nəzarəti orqanı deyil. Bununla belə, onun ərazi, əlaqələndirmə və nəzarət funksiyaları mövcuddur.

Layihənin razılaşdırılması, dövlət nəzarəti və ərazi üzrə məsuliyyət

Bu vəziyyətdə üç fərqli səlahiyyəti bir-birindən ayırmaq lazımdır.

Birincisi, layihənin rəsmi razılaşdırılması və tikintiyə icazə verilməsidir. Bakıda əksər obyektlərə münasibətdə bu funksiyanı Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi həyata keçirir.

İkincisi, dövlət texniki nəzarətidir. Bu funksiya əsasən Fövqəladə Hallar Nazirliyinə və digər ixtisaslaşmış dövlət qurumlarına aiddir.

Üçüncüsü, ərazinin idarə olunması, infrastruktur işlərinin əlaqələndirilməsi, abadlıq və mümkün pozuntulara reaksiya verilməsidir. Bu funksiyalar yerli icra hakimiyyətində qalır.

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti drenaj xəttinin layihəsini təsdiq etmiş qurum olmaya bilər. Lakin bu, ona Buzovnanın mərkəzində aparılan, avtomobillərin, avtobusların və piyadaların hərəkətinə mane olan, yolu zədələyən və Xəzər sahilinin çirklənməsi təhlükəsi yarada bilən işlərə aidiyyətsiz qurum kimi yanaşmaq hüququ vermir.

Rayon administrasiyası ən azı aşağıdakıları müəyyən etməlidir:

• layihənin sifarişçisi kimdir;
• layihəni hansı qurum hazırlayıb və təsdiqləyib;
• podratçı kimdir;
• işlərin aparılmasına hansı qurum icazə verib;
• texniki nəzarətə kim cavabdehdir;
• yol örtüyünü kim bərpa etməlidir;
• drenaj xətti tikinti başa çatdıqdan sonra hansı qurum tərəfindən istismar olunacaq.

Cavabsız qalan suallar

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin iki məktubunda layihənin sifarişçisinin və podratçısının kim olduğu açıqlanmır.

Aşağıdakı məsələlər barədə də məlumat verilmir:

1. Tikinti və torpaq işlərinin hüquqi əsası.
2. Drenaj xəttinin layihəsi və onu təsdiqləyən qurum.
3. Tikintiyə icazənin verilib-verilməməsi və ya məlumatlandırma icraatının tətbiq olunub-olunmaması.
4. Yağış və qrunt sularının Xəzər dənizinə axıdılmasının hansı qurumla razılaşdırılması.
5. Xəttin tikintisi və istismarı üçün texniki şərtlər.
6. Layihənin ekoloji qiymətləndirilməsi.
7. Texniki nəzarətin təşkili.
8. Yol hərəkətinin müvəqqəti məhdudlaşdırılmasının rəsmiləşdirilməsi.
9. İşlərin başa çatdırılma müddəti.
10. Asfalt örtüyünün bərpasına görə məsuliyyət.
11. Obyektin sahibi və gələcək istismarçı qurum.
12. Tikinti meydançasında məlumat lövhəsinin olmamasının səbəbləri.

Bir su nümunəsinin öyrənilməsinin drenaj xəttinin təhlükəsizliyi haqqında ümumi nəticə çıxarmaq üçün niyə kifayət hesab edildiyi də məlum deyil.

Bir nümunə yalnız konkret vaxtda və konkret nöqtədə suyun tərkibini göstərir. Bu nəticə layihənin qanunvericiliyə uyğun olub-olmadığını, dövri çirkli axıntıların mümkünlüyünü, başqa qoşulmaların mövcudluğunu və tikintinin sahilyanı əraziyə uzunmüddətli təsirini müəyyən etmir.

Müraciətin göndərilməsi onun tam araşdırılması demək deyil

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin müraciəti İri Şəhərlərin Birləşmiş Su Təchizatı Xidmətinə göndərməsi düzgün addımdır. Lakin müraciətin başqa quruma yönləndirilməsi rayon administrasiyasını öz səlahiyyətlərinə aid məsələləri araşdırmaqdan azad etmir.

Rayon icra hakimiyyəti aşağıdakı məsələlərə ayrıca cavab verməli idi:

• ərazinin və yolun vəziyyəti;
• torpaq işlərinin nəticələri;
• asfalt örtüyünün bərpası;
• abadlıq tələblərinə əməl olunması;
• ətraf ərazinin çirklənməsi təhlükəsi;
• kommunal və tikinti qurumlarının fəaliyyətinin əlaqələndirilməsi;
• sakinlərin müraciətlərindən sonra rayon administrasiyasının gördüyü tədbirlər;
• materialların tikinti və ekoloji nəzarət orqanlarına göndərilməsi.

Ayrı-ayrı məsələlər Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinin, Fövqəladə Hallar Nazirliyinin, Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin və ya Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinin səlahiyyətinə aiddirsə, rayon icra hakimiyyəti hər bir məsələyə hansı orqanın cavabdeh olduğunu dəqiq göstərməlidir.

Səlahiyyətin olmaması barədə ümumi ifadə vətəndaşa layihə və onun nəticələri üçün kimin məsuliyyət daşıdığını müəyyən etməyə imkan vermir.

Rayon administrasiyasının mövqeyində ziddiyyət

Məktublarda daxili ziddiyyət mövcuddur.

Bir tərəfdən, Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti nəzarət məsələlərinin onun səlahiyyətlərinə daxil olmadığını bildirir. Digər tərəfdən, su təchizatı qurumuna müraciət etdiyini, analiz nəticələrini aldığını və ərazinin nəzarətə götürüldüyü barədə məlumat əldə etdiyini açıqlayır.

Deməli, rayon administrasiyası qurumlararası əlaqələndirmədə iştirak edir və obyekt üzərində nəzarətə dair məlumat alır. Bu halda o, məsələnin araşdırılmasını davam etdirməli, layihənin hüquqi statusunu, sifarişçisini, icraçısını və məsul şəxsləri müəyyənləşdirməli idi.

4 iyun tarixli məktubun eyni zamanda rayonun sosial-iqtisadi məsələlər, memarlıq-tikinti məsələləri və rayon təsərrüfatı şöbəsinə rəhbərlik edən başçı müavini tərəfindən imzalanması da diqqət çəkir.

Belə şöbənin mövcudluğu rayon administrasiyasını dövlət tikinti nəzarəti orqanına çevirmir. Ancaq bu, tikinti, infrastruktur və ərazi inkişafı məsələlərinin onun fəaliyyət dairəsinə daxil olduğunu təsdiqləyir.

Qismən doğru, lakin natamam cavab

Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinin bəyanatı qanunvericiliyə yalnız məhdud mənada uyğundur.

Rayon administrasiyası ixtisaslaşmış texniki ekspertiza, suyun laboratoriya analizi və dövlət tikinti nəzarətini həyata keçirməli deyil. Bakıda əsas icazə səlahiyyətləri Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə verilib.

Lakin bu, yerli icra hakimiyyətinin heç bir nəzarət və əlaqələndirmə vəzifəsinin olmaması demək deyil.

Rayon icra hakimiyyəti ərazidə dövlət şəhərsalma siyasətinin həyata keçirilməsinə, infrastruktur işlərinin əlaqələndirilməsinə, tikinti meydançalarının və ərazinin abadlaşdırılmasına, ətraf mühitin mühafizəsi üçün tədbirlərin görülməsinə cavabdehdir. Pozuntu aşkar edildikdə o, səlahiyyətli nəzarət orqanlarına müraciət etməli və tədbir görülməsinə çalışmalıdır.

Hüquqi baxımdan düzgün cavabda yalnız ixtisaslaşmış nəzarət səlahiyyətlərinin olmaması göstərilməməli, rayon icra hakimiyyətinin öz səlahiyyətləri çərçivəsində gördüyü tədbirlər də açıqlanmalı idi.

Əvəzində səlahiyyətlərin qanuni bölgüsündən Xəzər rayonunun ərazisində aparılan işlərə görə yerli hakimiyyətin məsuliyyətinin faktiki olaraq daraldılması üçün istifadə edilib.

“Turan” Analitik Xidmətinin direktorunun məktubları və informasiya sorğuları mahiyyət etibarilə hələ də tam cavablandırılmayıb. Layihənin sifarişçisi, hüquqi əsasları, icazə sənədləri, podratçısı, ekoloji nəzarət qaydası, yolun bərpasına və drenaj xəttinin sonrakı istismarına cavabdeh qurum hələ də açıqlanmayıb.

Rəsmi mənbələr: Azərbaycan Respublikasının Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsi, “Yerli icra hakimiyyətləri haqqında Əsasnamə”, Məcəllənin tətbiqi haqqında Prezidentin 695 nömrəli Fərmanı, səlahiyyətlərin bölgüsü və Elektron Tikinti Portalı haqqında Fərman.