İtlər təhlükəyə çevriləndə: bir sığınacağın bağlanması Buzovnanı necə qorxu ərazisinə çevirdi

İyulun 3-ü səhər Buzovna sahilində sakit yay günü faciə ilə başa çatdı.

Hadisə şahidlərinin sözlərinə görə, çimərlik yaxınlığında olan uşaqlara bir qrup sahibsiz it hücum edib. İki azyaşlı ayaqlarından ağır dişləmə xəsarətləri alıb. Yoldan keçənlər vəziyyət daha ağır nəticələrə səbəb olmadan itləri uzaqlaşdıra biliblər. Hadisə yerinə təcili tibbi yardım briqadaları gəlib, bundan sonra xəsarət alan uşaqlar xəstəxanaya yerləşdiriliblər.

Buzovna sakinləri üçün bu hadisə gözlənilməz olmayıb.

Son aylar ərzində burada itlərin insanlara hücum etməsi barədə məlumatlar mütəmadi olaraq yayılır. Belə hücumların qurbanları daha çox uşaqlar, yaşlı insanlar və velosiped sürənlər olur. Valideynlər getdikcə daha çox uşaqlarını küçəyə tək buraxmaqdan çəkinirlər. Bir çox sakin isə it sürüləri ilə rastlaşmaq qorxusundan qəsəbənin bəzi hissələrindən keçməməyə üstünlük verir.

Lakin iyulun 3-də baş verən faciə sadəcə növbəti bədbəxt hadisə deyil. Bu, yerli sakinlərin hakimiyyət orqanlarını əvvəlcədən xəbərdar etdikləri idarəetmə probleminin nəticəsi idi.

Mövcudluğunu itirmiş sığınacaq

"Turan" Analitik Xidmətinin heyvanların saxlanılması ilə əvvəllər əlaqəsi olmuş bir şəxsdən əldə etdiyi məlumata görə, hələ yaxın vaxtlara qədər Buzovnada itlər üçün sığınacaq fəaliyyət göstərirdi.

Sığınacaq xeyriyyə təşkilatlarından biri tərəfindən maliyyələşdirilirdi.

Mənbənin sözlərinə görə, mümkün maliyyə pozuntuları və vəsaitlərin təyinatı üzrə istifadə edilməməsi ilə bağlı faktlar aşkar edildikdən sonra layihənin maliyyələşdirilməsi dayandırılıb. Maliyyələşmə dayandırıldıqdan sonra sığınacağı idarə edən şəxslər heyvanları obyektin ərazisindən kənara buraxıblar.

Əgər bu məlumat həqiqətə uyğundursa, söhbət sahibsiz itlərin sayının təbii şəkildə artmasından deyil, əvvəllər insanların nəzarəti altında saxlanılan çoxlu sayda heyvanın qəfil küçələrə buraxılmasından gedir.

Hazırda həmin itlər qəsəbə ərazisində sərbəst dolaşır, sürülər yaradır, sürətlə çoxalır və getdikcə daha aqressiv davranış nümayiş etdirirlər.

Qəsəbə sakinləri üçün artıq "sahibsiz it" ilə "keçmiş sığınacaq iti" arasında fərqin heç bir əhəmiyyəti yoxdur. Əsas məsələ odur ki, hələ yaxın vaxtlara qədər uşaqların təhlükəsiz oynadıqları küçələr bu gün daimi təhlükə məkanına çevrilib.

Cavabsız qalan xəbərdarlıq

Uşaqlara hücum baş verməzdən bir neçə gün əvvəl problem artıq rəsmi qaydada şəhər hakimiyyətinin diqqətinə çatdırılmışdı.

İyunun 24-də "Turan" Analitik Xidmətinin direktoru Mehman Əliyev Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin başçısı Eldar Əzizova müraciət göndərərək yaranmış vəziyyəti ətraflı təsvir etmişdi.

Müraciətdə bildirilirdi ki, sığınacaq fəaliyyətini dayandırdıqdan sonra itlər Buzovna ərazisində nəzarətsiz şəkildə hərəkət edir, sürülər yaradır və əhali üçün real təhlükə təşkil edirlər.

Müraciətin müəllifi həmçinin qeyd etmişdi ki, keçmiş sığınacağın ərazisini şəxsən yoxlamağa cəhd göstərsə də, avtomobildən düşə bilməyib. Çünki girişdə dayanan aqressiv it sürüsü dərhal ona hücum etməyə çalışıb.

Məktubda obyektin fəaliyyətinin yoxlanılması, heyvanların saxlanılmasına cavabdeh şəxslərin müəyyən edilməsi, təhlükəli itlərin təcili tutulmasının təşkili, onların baytarlıq müayinəsindən keçirilməsi, o cümlədən quduzluq və digər yoluxucu xəstəliklərə görə yoxlanılması, həmçinin görülən tədbirlər barədə müraciət müəllifinə rəsmi məlumat verilməsi xahiş olunurdu.

İyulun 3-də baş verən hücum anına qədər həmin müraciətə dair hər hansı ictimai reaksiya verilməmişdi.

Müraciətin aidiyyəti qurumlar tərəfindən araşdırılıb-araşdırılmadığı və onun daxil olmasından sonra hər hansı tədbirlərin görülüb-görülmədiyi məlum deyil.

İnsanların təhlükəsizliyi ilə heyvanların müdafiəsi arasında

Sahibsiz itlər problemi artıq çoxdan yalnız heyvanlara münasibət məsələsi olmaqdan çıxıb. Bir çox ölkədə bu məsələ ictimai təhlükəsizlik və ictimai səhiyyə problemi kimi qiymətləndirilir.

Azərbaycanda qüvvədə olan qanunvericilik eyni zamanda həm heyvanların müdafiəsini, həm də dövlətin vətəndaşların təhlükəsizliyini təmin etmək öhdəliyini nəzərdə tutur. "Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu əhalinin həyat və sağlamlığı üçün təhlükə yaradan amillərin aradan qaldırılmasını tələb edir. "Baytarlıq haqqında" Azərbaycan Respublikasının Qanunu isə səlahiyyətli dövlət orqanlarının təhlükə yaradan heyvanlar üzərində nəzarəti həyata keçirməsini nəzərdə tutur.

Bununla yanaşı, heyvanlarla qəddar rəftarı qadağan edən və onların saxlanılması, habelə tutulması zamanı humanist davranışı tələb edən hüquqi normalar da qüvvədədir. Məhz buna görə mütəxəssislər vurğulayırlar ki, insanların təhlükəsizliyi ilə heyvanların müdafiəsini bir-birinə qarşı qoymaq yanlış yanaşmadır. Müasir beynəlxalq təcrübə heyvanların məhv edilməsi deyil, onların sayının sistemli şəkildə idarə olunması prinsipinə əsaslanır.

Digər ölkələr bu problemi necə həll edirlər

Son onilliklər ərzində Avropa ölkələrinin əksəriyyəti sahibsiz heyvanların kütləvi şəkildə məhv edilməsindən imtina edib və bunun səmərəsiz tədbir olduğunu qəbul edib. Ən geniş yayılmış model "tutma – sterilizasiya – vaksinasiya – qeydiyyat – sığınacaqda saxlanılma və ya nəzarət altında geri qaytarılma" sistemidir.

Bu model heyvan populyasiyasının daimi monitorinqini, ev heyvanlarının məcburi qeydiyyatını, sahiblərinin heyvanlardan imtina etməsinə görə məsuliyyət daşımasını, bələdiyyə sığınacaqlarının fəaliyyət göstərməsini, müntəzəm peyvəndləmə proqramlarını və sterilizasiya tədbirlərini nəzərdə tutur.

Bu sistemin ardıcıl şəkildə tətbiq olunduğu ölkələrdə sahibsiz heyvanların sayı onların kütləvi şəkildə məhv edilməsinə ehtiyac qalmadan tədricən azalır. Eyni zamanda aqressiv davranış nümayiş etdirən heyvanlar humanist yanaşma siyasətindən asılı olmayaraq mütləq şəkildə küçələrdən götürülür.

Ekspertlər vurğulayırlar ki, humanist yanaşma hərəkətsizlik demək deyil. Əksinə, vaxtında tədbir görülməməsi həm insanlara, həm də heyvanların özünə zərər vurur.

Ləngimənin qiyməti

Buzovnada baş verən hadisələr göstərir ki, yerli səviyyədə yaranmış inzibati problem çox qısa müddətdə ictimai təhlükəsizlik böhranına çevrilə bilər. Əgər doğrudan da bir sığınacağın bağlanması nəticəsində küçələrə onlarla, hətta yüzlərlə nəzarətsiz heyvan buraxılıbsa, bu halda bir sıra ciddi suallar meydana çıxır.

Maliyyələşdirmə dayandırıldıqdan sonra həmin itləri kim qəbul etməli idi?Heyvanlar necə küçələrə düşdülər? Keçmiş sığınacağın fəaliyyəti ilə bağlı yoxlama aparılıbmı? Şəhər xidmətləri baş verənlər barədə məlumat alıbmı? Nə üçün sakinlərin rəsmi müraciətindən sonra, baş verən hadisələrdən göründüyü kimi, uşaqlara hücum edilməzdən əvvəl lazımi tədbirlər görülməyib?

Bu sualların cavabı yalnız Buzovna sakinləri üçün deyil, bütün cəmiyyət üçün əhəmiyyət daşıyır. Cavablar baş verənlərin təkcə bir faciə kimi qalacağını, yoxsa şəhər təsərrüfatının idarə edilməsində mövcud olan sistem problemlərinə dair ciddi xəbərdarlığa çevriləcəyini müəyyən edəcək.

Buzovnanın hekayəsi yalnız sahibsiz itlərin hekayəsi deyil. Bu, əvvəlcədən məlum olan bir problemə vaxtında reaksiya verilməməsinin necə ağır nəticələrə gətirib çıxara biləcəyini göstərən hekayədir. Və bu nəticələrin ən ağır yükünü sonda cəmiyyətin ən müdafiəsiz təbəqəsi — uşaqlar daşıyır.

Bakı Şəhər İcra Hakimiyyətinin Başçısı
cənab Eldar Əzizova

Buzovna qəsəbəsində itlərin nəzarətsiz saxlanılması və küçəyə buraxılması nəticəsində yaranmış ictimai təhlükəsizlik təhdidi ilə bağlı müraciət

Hörmətli Eldar müəllim,

Buzovna qəsəbəsində, Dəniz küçəsində yerləşən bağ massivində yaranmış ciddi vəziyyətlə əlaqədar Sizə müraciət edirəm.

Həmin ərazidə əvvəllər itlərin saxlanılması üçün sığınacaq yaradılmışdı və bu layihənin maliyyələşdirilməsi xeyriyyə təşkilatlarından biri tərəfindən həyata keçirilirdi.

Lakin əldə etdiyim məlumata görə, maliyyə pozuntuları və vəsaitlərin mənimsənilməsi ilə bağlı mümkün faktlar nəticəsində bu layihənin maliyyələşdirilməsi dayandırılıb. Maliyyələşmə dayandırıldıqdan sonra sığınacağın idarə olunmasını həyata keçirən şəxslər faktiki olaraq itləri obyektin ərazisindən kənara buraxıb.

Hazırda həmin itlər ətraf ərazilərdə nəzarətsiz şəkildə dolaşır, sürətlə çoxalır, dəstələr halında hərəkət edir və qəsəbə sakinləri, xüsusilə də uşaqlar üçün real təhlükə yaradır.

Vəziyyət o həddə çatmışdır ki, valideynlər artıq uşaqları küçəyə buraxmaqdan ehtiyat edirlər. Uşaqlar sərbəst şəkildə küçədə hərəkət etmək, velosiped sürmək, skuterdən istifadə etmək və ictimai məkanlardan yararlanmaq imkanından məhrum olmuşlar, çünki aqressiv itlərin hücum və təqib hədəfinə çevrilirlər.

Şəxsən keçmiş sığınacağın ərazisində baş verənləri araşdırmaq məqsədilə həmin obyektə getmişdim. Lakin giriş qapısının qarşısında aqressiv it dəstəsi var idi və avtomobildən düşməyə cəhd etdiyim anda dərhal mənə hücum etdilər. Həyat və sağlamlığım üçün yaranmış birbaşa təhlükə səbəbindən oranı tərk etməyə məcbur oldum və obyektin faktiki vəziyyətini araşdırmaq mümkün olmadı.

Hesab edirəm ki, yaranmış vəziyyət ictimai təhlükəsizlik, əhalinin sanitariya-epidemioloji rifahı, eləcə də vətəndaşların həyat və sağlamlığı üçün birbaşa təhlükə yaradır.

Azərbaycan Respublikasının “Sanitariya-epidemioloji salamatlıq haqqında” Qanununa əsasən dövlət orqanları əhalinin həyat və sağlamlığı üçün təhlükə yaradan amillərin aradan qaldırılması istiqamətində tədbirlər görməyə borcludurlar.

Azərbaycan Respublikasının “Baytarlıq haqqında” Qanununa uyğun olaraq səlahiyyətli orqanlar təhlükə yaradan heyvanlar üzərində nəzarəti həyata keçirməlidirlər.

Bundan əlavə, icra hakimiyyəti orqanları öz tabeliyində olan ərazilərdə vətəndaşların təhlükəsizliyinin təmin olunmasına cavabdehdirlər.

Yuxarıda göstərilənləri nəzərə alaraq xahiş edirəm:

1. Həmin obyektin fəaliyyəti ilə bağlı təcili yoxlama aparılsın və onun hazırkı hüquqi statusu müəyyən edilsin.
2. Heyvanların saxlanılmasının qanuniliyi və onların obyekt hüdudlarından kənara buraxılması halları araşdırılsın.
3. Ərazidə və ətrafında təhlükə yaradan aqressiv itlərin təcili tutulması təşkil olunsun.
4. Heyvanlar baytarlıq müayinəsindən keçirilsin, o cümlədən yoluxucu xəstəliklərin, xüsusilə quduzluğun olub-olmaması yoxlanılsın.
5. Heyvanların saxlanılmasına və küçəyə buraxılmasına görə məsul şəxslər müəyyən edilsin.
6. Mümkün qanun pozuntularına və məsul şəxslərin hərəkətsizliyinə qiymət verilsin.
7. Müraciətin nəticələri barədə qanunla müəyyən edilmiş müddətdə mənə rəsmi məlumat təqdim olunsun.

Xüsusilə vurğulamaq istəyirəm ki, vaxtında tədbir görülmədiyi təqdirdə və bunun nəticəsində vətəndaşların həyatına və sağlamlığına zərər dəydiyi halda məsuliyyət aidiyyəti dövlət orqanlarının və vəzifəli şəxslərin üzərinə düşə bilər.

Hörmətlə,

Mehman Əliyev,
Turan” Analitik Xidmətinin Direktoru