Buzovna hələ də cavab gözləyir: Ombudsman şikayəti nəzarətə götürüb, lakin ekoloji və yol problemləri həll edilməyib

Buzovnanın mərkəzində hərəkət hələ də formal olaraq aradan qaldırılmış qəzanın nəticələrindən asılıdır. Qrunt sularının sızması dayandırılsa da, zədələnmiş yol bərpa edilməyib. Təxminən bir aydır marşrut avtobusları və minik avtomobilləri bağlı hissədən yan keçərək qəsəbənin digər küçələrindən istifadə etmək məcburiyyətindədir.

Qrunt sularının kənarlaşdırılması üçün boru xəttinin çəkilməsi zamanı Azərbaycanın şəhərsalma və tikinti qanunvericiliyinə əməl edilmədiyini göstərən əlamətlər aşkarlanıb.

Azərbaycanın Şəhərsalma və Tikinti Məcəlləsinin 7-ci maddəsinin 7.0.6-cı bəndi ictimaiyyətin məlumatlandırılmasını şəhərsalma və tikinti fəaliyyətinin əsas prinsiplərindən biri hesab edir. Məcəllənin 25–27-ci maddələri ərazi planlaşdırılması prosedurlarının açıq keçirilməsini, vətəndaşlara irad və təkliflərini bildirmək imkanının yaradılmasını, habelə planların məqsədləri və ehtimal olunan təsirləri barədə onların əvvəlcədən məlumatlandırılmasını tələb edir. Lakin bu müddəalar layihə ərazi planlaşdırılması sənədlərinin hazırlanmasını və ya dəyişdirilməsini nəzərdə tutduğu halda birbaşa tətbiq olunur.

Daha konkret pozuntu AzDTN 1.6-2 “Tikintinin təşkili” dövlət tikinti normasının 6.1.9-cu bəndi ilə bağlıdır. Bu norma sifarişçidən işlər başlanmazdan əvvəl görünən yerdə məlumat lövhəsi quraşdırmağı tələb edir. Lövhədə tikintiyə icazə verən orqan, obyektin təyinatı, sifarişçi, layihəçi və podratçı, eləcə də tikinti müddətləri göstərilməlidir.

Buzovnada belə lövhə olmayıb. Sakinlərə layihənin məzmunu və təyinatı, icra müddətləri, sifarişçi, layihəçi, podratçı və işlərə icazə verən orqan barədə məlumat verilməyib. Beləliklə, nə Məcəllədə təsbit olunmuş ictimaiyyətin məlumatlandırılması prinsipinə, nə də tikinti normasının xüsusi tələbinə əməl edilib.

Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinin — ADSEA-nın digər layihələri ilə bağlı təcrübə bu sahənin də problemli qala biləcəyi barədə narahatlığı artırır. Şəffaflığın və ictimai nəzarətin zəif olması, eləcə də zədələnmiş infrastrukturun vaxtında bərpa edilməməsi yeni qəzalar və yolun daha da dağılması riskini yüksəldir.

Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının obyekti üçün 2024-cü ildə qanunsuz çəkildiyi ehtimal olunan kanalizasiya xətti qəsəbənin gündəlik həyatının bir hissəsinə çevrilib. Xətt boyunca asfalt çökür və dağılır, zədələnmiş hissələr isə aylarla bərpa edilmir. Kanalizasiya quyularından ağır qoxu yayılır. Sakinlər həyətlərini və evlərini üfunətdən qorumaq üçün boşluqları əllərində olan vasitələrlə bağlamağa çalışırlar.

Bu arada sahilə hər gün mənşəyi məlum olmayan su axır və ərazinin bir hissəsini basır. Heç kim bunun qrunt, texniki və ya kanalizasiya suyu olduğunu açıq şəkildə izah etməyib. Suyun insanlar və dəniz mühiti üçün təhlükə yaradıb-yaratmadığını göstərə biləcək laboratoriya araşdırmalarının nəticələri də açıqlanmayıb.

İlk baxışda yerli görünən hadisələrin — dağılmış yolun, kanalizasiya qoxusunun və su basmış çimərliyin — arxasında daha ciddi sual dayanır: eyni problemə bir neçə dövlət qurumu aid olduğu halda, onların heç biri məsələnin həlli üçün məsuliyyəti üzərinə götürmürsə, nə baş verir?

Təxminən üç ay davam edən rəsmi müraciətlər nəticə verməyib. Qurumların susması ilə bağlı şikayət indi Azərbaycan Ombudsmanının Aparatının nəzarətindədir. Lakin Buzovna sakinləri üçün əsas vəziyyət dəyişməyib: yol dağılıb, çimərlikdəki suyun mənşəyi müəyyən edilməyib, kanalizasiya xəttinin qanuniliyi və təhlükəsizliyi isə izah olunmayıb.

Beş qurum və bir dənə də məzmunlu cavab yoxdur

Mayın 25-də “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanuna uyğun olaraq beş quruma sorğu göndərdim: Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyinə, Azərbaycan Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyinə, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsinə, Azərbaycan Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasına və Xəzər Rayon İcra Hakimiyyətinə.

İlk rəsmi müraciətlər hələ aprelin 4-də göndərilmişdi. Onlar Buzovnada kanalizasiya xəttinin çəkilməsi, yol infrastrukturunun dağıdılması, ətraf mühitin mümkün çirkləndirilməsi və çirkab suların Xəzər dənizinə ehtimal olunan axıdılması ilə bağlı idi.

Araşdırmanın mərkəzində ADSEA tərəfindən Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyasının obyekti üçün çəkilmiş kanalizasiya xətti dayanır. Tikintinin qanuniliyi, işlərin keyfiyyəti və ətraf mühitə mümkün təsir indiyədək açıq və sənədlərlə təsdiqlənmiş qiymət almayıb.

Mayın 25-də göndərilən sorğuda konkret suallar qoyulmuşdu. Kanalizasiya xətti hansı əsasla tikilib? Layihəni kim hazırlayıb və razılaşdırıb? Texniki və ekoloji ekspertizalar keçirilibmi? İşlərin keyfiyyətinə kim nəzarət edib? Zədələnmiş yolu kim bərpa etməlidir? Sahilə axan suyun tərkibi yoxlanılıbmı?

Qurumlardan xidməti araşdırmalar, məsul vəzifəli şəxslərin hərəkətlərinə verilmiş qiymət və müstəqil texniki-ekoloji ekspertizanın keçirilməsi imkanı barədə də məlumat gözlənilirdi.

Beş ünvanın heç birindən cavab gəlməyib.

Nəticədə ictimaiyyət tikintiyə kimin icazə verdiyini, işlərin təsdiqlənmiş layihəyə uyğun olub-olmadığını, texniki nəzarəti kimin həyata keçirdiyini, sakinlərin sağlamlığına və Xəzər sahilinə təhlükənin olub-olmadığını hələ də bilmir.

Söhbət qonşu torpaq sahələrinin sahibləri arasındakı şəxsi mübahisədən və ya tək bir kommunal qəzadan getmir. Suallar ictimai yola, kanalizasiya infrastrukturuna, yaşayış ərazisinin sanitar təhlükəsizliyinə, çimərliyin vəziyyətinə və dənizin mümkün çirkləndirilməsinə aiddir.

Məhz buna görə dövlət qurumlarının susması problemin ayrıca bir hissəsinə çevrilir.

Ombudsmana şikayət

Qanunla müəyyən edilmiş müddətlər başa çatdıqdan sonra, iyunun 23-də Azərbaycan Respublikasının İnsan Hüquqları üzrə Müvəkkili Səbinə Əliyevaya dövlət orqanlarının informasiya verməkdən yayınması və məlumat əldə etmək hüququnun pozulması barədə şikayət göndərildi.

Şikayətdə cavabların verilməməsinin, eləcə də formal və ya natamam məktubların göndərilməsinin Azərbaycan Konstitusiyası ilə təmin olunan hüquqların həyata keçirilməsinə mane olduğu qeyd edilirdi.

Konstitusiyanın 50-ci maddəsi hər kəsin qanuni yolla informasiya axtarmaq, əldə etmək, ötürmək və yaymaq hüququnu təsbit edir. 57-ci maddə isə vətəndaşların dövlət orqanlarına müraciət etmək və əsaslandırılmış cavab almaq hüququna təminat verir.

Müraciətdə “İnformasiya əldə etmək haqqında” Qanunun mümkün pozuntularına da diqqət çəkilirdi. Söhbət açıqlıq prinsipindən, informasiya sahibinin məlumatı tam həcmdə təqdim etmək öhdəliyindən, sorğulara baxılması müddətlərindən, habelə əsassız imtina və ya cavabdan yayınma hallarının yolverilməzliyindən gedirdi.

Lakin Buzovnada informasiyaya çıxış təhlükəsizliklə birbaşa bağlıdır.

Konstitusiyanın 39-cu maddəsi sağlam ətraf mühitdə yaşamaq hüququnu təmin edir. Azərbaycanın tərəfdar çıxdığı Orhus Konvensiyası ictimaiyyətin ekoloji informasiya əldə etmək və ətraf mühitə təsir göstərə biləcək qərarların qəbulunda iştirak etmək hüququnu nəzərdə tutur.

Mənşəyi məlum olmayan su hər gün çimərliyə, oradan isə dənizə axırsa, onun tərkibi barədə məlumatı ikinci dərəcəli inzibati informasiya hesab etmək olmaz. Bu məlumat insanların sağlamlığına, sahilin sanitar vəziyyətinə və Xəzərin ekoloji təhlükəsizliyinə birbaşa aiddir.

Ombudsmandan şikayəti icraata qəbul etmək, araşdırma aparmaq, beş qurumdan izahat və sənədlər tələb etmək, dolğun cavabların alınmasına kömək göstərmək və vəzifəli şəxslərin hərəkətlərinə hüquqi qiymət vermək xahiş olunub.

Faktlar təsdiqlənərsə, pozuntuların aradan qaldırılması və təqsirli şəxslərin məsuliyyətə cəlb olunması üçün müvafiq orqanlara təqdimatların göndərilməsi təklif edilib.

Ombudsman Aparatı müraciətin nəzarətə götürüldüyünü bildirib. Lakin dövlət qurumları indiyədək verilən suallara mahiyyəti üzrə cavab verməyiblər.

Bir sızma aradan qaldırılıb, fəsadları isə qalıb

Buzovnanın mərkəzində qrunt sularının sızmasının dayandırılması göstərir ki, konkret qərar olduqda dövlət və kommunal strukturlar hərəkət edə bilir.

Lakin bu iş də sona çatdırılmayıb.

Sızma və sonrakı işlər nəticəsində zədələnmiş yol təxminən bir aydır yarıdağılmış vəziyyətdə qalır. Avtobuslar və avtomobillər dolama yollarla hərəkət etməkdə davam edir. Sakinlər hər gün vaxt itirir, nəqliyyat axını qonşu küçələrə keçib, bərpa işləri isə hələ də tamamlanmayıb.

Kanalizasiya xətti ilə bağlı vəziyyət daha mürəkkəbdir. Təkcə asfaltın dağılmasının səbəbləri deyil, inzibati və texniki məsuliyyətin bütün zənciri müəyyənləşdirilməlidir.

Tikintini kim sifariş edib? Layihəni kim hazırlayıb və təsdiqləyib? İcazələri kim verib? Texniki nəzarəti kim həyata keçirib? Obyekti istismara kim qəbul edib? Çirkab sular hara yönəldilir? Xətt tikinti, sanitariya və ekoloji normalara uyğundurmu?

Bu suallar cavabsız qaldıqca asfaltın ayrı-ayrı hissələrinin yamanması yalnız müvəqqəti tədbirə çevrilə bilər.

Əgər örtük boruların düzgün döşənməməsi, sızma, torpağın kifayət qədər sıxlaşdırılmaması və ya geri doldurma texnologiyasının pozulması səbəbindən çökürsə, dağılma davam edəcək. Səbəb layihənin özündədirsə, ayrı-ayrı hissələrin təmiri problemi aradan qaldırmayacaq.

Mənşəyi məlum olmayan su

Buzovna çimərliyində hər gün mənşəyi rəsmi şəkildə müəyyənləşdirilməmiş su peyda olur.

Sakinlər üçün bu, mücərrəd ekoloji təhlükə deyil: su istirahət zonasından keçir və böyüklərlə uşaqların çimdiyi yerlərə yaxınlaşır.

Təhlükənin dərəcəsini müəyyən etmək üçün nümunələr götürülməli, laboratoriya analizləri aparılmalı və nəticələr açıqlanmalıdır. Su ən azı mikrobioloji və kimyəvi çirklənmə baxımından yoxlanılmalı, onun çıxdığı yer və sahilə qədər keçdiyi yol müəyyənləşdirilməlidir.

Araşdırmalar aparılıbsa, ictimaiyyət nəticələri görmək hüququna malikdir. Aparılmayıbsa, dövlət qurumları bunun səbəbini izah etməlidir.

Suyun mənşəyi müəyyənləşdirilənədək çimənlər, yaxınlıqdakı evlərin sakinləri və Xəzərin ekosistemi üçün təhlükəni istisna etmək olmaz. Eyni zamanda, laboratoriya təsdiqi olmadan bu suyu kanalizasiya axıntısı hesab etmək də düzgün deyil.

Dövlət ekoloji nəzarəti, sanitar nəzarət və cəmiyyətin informasiya əldə etmək hüququ məhz belə qeyri-müəyyənliyi aradan qaldırmağa xidmət edir.

Qurumlar arasında bölüşdürülmüş məsuliyyət

Buzovnanın hekayəsi inzibati sistemin səlahiyyətləri bir neçə qurum arasında bölüşdürərək yekun nəticəni faktiki olaraq məsul şəxssiz necə qoya bildiyini göstərir.

Dövlət Su Ehtiyatları Agentliyi su və kanalizasiya infrastrukturuna, Ekologiya və Təbii Sərvətlər Nazirliyi ətraf mühitə mümkün təsirin monitorinqinə, Dövlət Şəhərsalma və Arxitektura Komitəsi tikinti sahəsinin tənzimlənməsinə, Xəzər Rayon İcra Hakimiyyəti isə ərazinin vəziyyətinə və yerli xidmətlərin əlaqələndirilməsinə cavabdehdir.

Obyekti üçün kanalizasiya xətti çəkilmiş Həmkarlar İttifaqları Konfederasiyası da kənar müşahidəçi olaraq qala bilməz.

Bu qurumların hər birinin öz səlahiyyət dairəsi var. Lakin sakinlər ayrı-ayrı idarə funksiyaları ilə deyil, onların ümumi nəticəsi ilə — dağılmış yol, kanalizasiya qoxusu və çimərlikdə mənşəyi məlum olmayan su ilə üzləşirlər.

Bu halda səlahiyyət bölgüsü getdikcə məsuliyyətsizliyin bölüşdürülməsinə bənzəyir. Bir qurum digərinin səlahiyyətinə, ikincisi texniki imkanlarının olmamasına, üçüncüsü isə əlavə razılaşdırma zərurətinə istinad edir. Bu inzibati dairə qırılmadıqca vəziyyət dəyişməyəcək.

Nələr açıqlanmalıdır?

Buzovnaya növbəti formal məktublar və ya müraciətin bir qurumdan digərinə göndərilməsi barədə bildirişlər lazım deyil.

Aşağıdakı məlumatları əhatə edən vahid, açıq və qurumlararası cavab verilməlidir:

• kanalizasiya xəttinin və qrunt sularının kənarlaşdırılması sisteminin sifarişçisi, layihələndirilməsi və razılaşdırılması haqqında sənədlər;
• işlərin aparılması üçün verilmiş icazələr barədə məlumat;
• texniki və ekoloji ekspertizaların nəticələri;
• nəzarəti kimin həyata keçirdiyi və obyekti kimin qəbul etdiyi barədə məlumat;
• çimərliyə axan suyun analiz nəticələri;
• kanalizasiya qoxusunun aradan qaldırılması planı;
• zədələnmiş yol örtüyünün bərpa müddətləri;
• təşkilatların və vəzifəli şəxslərin məsuliyyətinə verilən qiymət.

Bu məlumatların açıqlanması təsdiqlənmiş pozuntuları ehtimallardan ayırmağa, ekoloji riski qiymətləndirməyə və görülməsi zəruri olan işləri müəyyənləşdirməyə imkan verərdi.

Sənədlər açıqlanmadıqca cavabların yerini üfunət, çökən asfalt və mənşəyi məlum olmayan su axını tutacaq.

Şikayət nəzarətdədir, problem isə həll edilməyib

Turan-ın əvvəlki məqaləsində belə bir sual qoyulmuşdu: dövlət qurumları və həmkarlar ittifaqları niyə “gizlənqaç oynamağa” davam edirlər?

Bir aydan artıq vaxt keçsə də, sual aktuallığını itirməyib. Dəyişən yalnız budur ki, qurumların susması indi rəsmən Ombudsman Aparatının nəzarətindədir.

Lakin şikayətin nəzarətə götürülməsi pozulmuş hüququn bərpası demək deyil. Bunun üçün dolğun cavablar verilməli, sənədlər açıqlanmalı, araşdırmalar aparılmalı, yol təmir edilməli və mümkün çirklənmə mənbələri aradan qaldırılmalıdır.

Qərarları və ya hərəkətsizliyi ilə hazırkı vəziyyətə səbəb olmuş şəxslər və təşkilatlar da müəyyənləşdirilməlidir.

Bunlar baş verənədək Buzovna dövlətin formal reaksiyası ilə görünən nəticənin olmaması arasındakı qəribə boşluqda qalacaq. Sızma aradan qaldırılıb, lakin yol bərpa edilməyib. Şikayət qeydə alınıb, amma cavab verilməyib. Kanalizasiya xətti işləyir, lakin onun qanuniliyi və təhlükəsizliyi izah olunmayıb. Su çimərliyə axır, mənşəyi isə naməlum qalır.

Buzovna hələ də yolun təmirini, kanalizasiya üfunətinin aradan qaldırılmasını, su analizlərinin nəticələrini və əsas suala cavabı gözləyir: qəsəbədə baş verənlərə görə kim məsuliyyət daşıyır?

Əvvəlki məqalələr:

Buzovna hələ də cavab gözləyir: Ombudsman şikayəti nəzarətə götürüb, lakin ekoloji və yol problemləri həll olunmayıb

Buzovna cavab gözləyir: dövlət qurumları və həmkarlar ittifaqları gizlənqaç oynamaqda davam edirlər

Kanalizasiya, dəniz və məsuliyyət: şikayət Bakıda infrastruktur nəzarəti problemlərini necə üzə çıxardı

Kanalizasiya, su təchizatı və qeyri leqal  borular

Korrupsiya abidəsi: Buzovnadakı paslı zibil çəni Azərbaycanın sistemli uğursuzluğunu ifşa edir

Problem ondadır ki, hakimiyyət İcraçıdır, Təşəbbüsçü deyil

Azərbaycanda sahil böhranı: Zaqulba-Buzovna çimərliklərində çirkab sularının gizli axıdılması

Azərbaycan Milli Mətbuat Gününü kanalizasiya fontanı ilə qeyd edir

Ekoloji problemlər fonunda çimərlik istirahətinin standartlarını təkmilləşdirmək mümkündürmü?

Azərbaycanda ekoloji böhran: kanalizasiya qalmaqalları və dövlət qurumlarının fəaliyyətsizliyi

Korrupsiya kanalizasiyası

Sükut çox şeydən xəbər verir: Azərbaycanın şəffaflıq və hesabatlılıqla mübarizəsi

Azərbaycan çimərlikləri "Mavi bayraq" qaldıracaqmı?

Buzovnada qanunsuz su kəmərinin inşası sürətlə gedir

"Əxlaqazidd" boru kəmərinin tikintisi dayandırılıb

Turan agentliyinin "Azərsu"ya qarşı üçüncü məhkəmə iddiası